Λανθασμένες αντιλήψεις

του Λιώτα Ναούμ

Σήμερα σκεφτόμουν το πόσες λάθος και μη αποδοτικές "τεχνικές" διδάσκουμε στο μάνατζμεντ (επειδή τις έχουμε μάθει χωρίς να τις δοκιμάσουμε), θεωρώντας ότι ο κόσμος λειτουργεί με ένα συγκεκριμένο τρόπο ενώ στην ουσία η αλήθεια μπορεί να είναι πολύ διαφορετική... Και θα σας αναλύσω τι εννοώ λίγο εκτενέστερα... Το μάνατζμεντ ως πεδίο γνώσης έρχεται να συγκεράσει πολύ διαφορετικά πεδία γνώσης - έχουμε τον τομέα της ανθρώπινης ψυχολογίας, των μαθηματικών και της λογιστικής, της πληροφορικής και πολλές άλλες επιστήμες και έρχεται να τα βάλει όλα αυτά στην πράξη προκειμένου να εφαρμόσει επιχειρηματικά μοντέλα για να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αναπτυχθούν και να διατηρήσουν μια βιωσιμότητα μέσα στο χρόνο.

Η αφορμή ήταν πάλι (όσοι παρακολουθούν το blog ίσως να θυμούνται προηγούμενο post) εκείνο το "διάσημο" σεμινάριο που παρακολούθησα. Ένα παράδειγμα λανθασμένης γνώσης είναι το ότι ο μόνος τρόπος να βγάλεις χρήματα στην Ελλάδα είναι να πάρεις επιχορήγηση από το ΕΣΠΑ και να κάνεις υπερτιμολογήσεις. Το μεγάλο σφάλμα σε αυτή τη σκέψη είναι το εξής: "Πως μπορεί μια επιχείρηση να είναι βιώσιμη όταν ο τρόπος σκέψης που την κινεί είναι τόσο καιροσκοπικός και κοντόφθαλμος;"

Αυτό που θα πάει μια επιχείρηση (και έναν άνθρωπο) μπροστά είναι να είναι ξεκάθαρος για τους λόγους που κάνει αυτά που κάνει και το που θέλει να φτάσει. Τα χρήματα από μόνα τους δε θα δώσουν ποτέ ικανοποίηση γιατί είναι απλώς ένα "μέσο".

Έτσι λοιπόν, μήπως κάποιες "τεχνικές" και τρόποι σκέψεις που μαθαίνουμε είναι επιεικώς... για τα σκουπίδια; 

Ως ένα δεύτερο παράδειγμα θα σας μιλήσω για την τεχνική του σάντουιτς όταν δίνουμε feedback. Αυτή η τεχνική υποστηρίζει ότι ο καλύτερος τρόπος για να δίνεις feedback όταν έχεις να πεις κάτι αρνητικό στον άλλο είναι να του το πεις ανάμεσα από δύο θετικά (για να το καταπιεί πιο εύκολα). Σκεφτείτε το λίγο... Σας τρώει ότι ο υφιστάμενος σας είναι αγενής προς τους πελάτες και έχοντας καταπιέσει όσο μπορείτε το θυμό σας λέτε για παράδειγμα:

"Αγαπητέ Χ, μου έχεις δώσει πολύ καλά δείγματα δουλειάς με το να έρχεσαι στην ώρα σου και να είσαι τυπικός με το ωράριό σου (+). Βέβαια, όταν υποδέχεσαι πελάτες είσαι αγενής, δεν τους λες καλημέρα και δεν τους χαιρετάς (-). Αλλά είμαι σίγουρος ότι μέσα από το φιλότιμο τρόπο που εργάζεσαι μπορείς να κάνεις σπουδαία βήματα και να ανελιχθείς (+)."

Θα μου πείτε, που είναι το λάθος σε όλο αυτό; Λες αυτό που θέλεις και το λες με ένα καλό τρόπο - σωστά;

Λάθος...

Ποιο είναι το λάθος; Το μήνυμα μετατρέπεται σε κάτι άλλο και ουσιαστικά δεν υπάρχει αλλαγή. Εμείς πιθανώς να έχουμε κατευνάσει το δικό μας άγχος (επειδή έχουμε να πούμε κάτι "αρνητικό") ωστόσο ο τρόπος που μεταφέρουμε το μήνυμα δεν είναι καθαρός. Ο καλύτερος τρόπος διαφέρει από άτομο σε άτομο, ωστόσο σίγουρα ενδείκνυται να εμμένουμε στο θετικό feedback και να το διαχωρίζουμε από το αρνητικό ώστε να μη συγχέεται. Ποιο απλά:

Σου λέω όλα αυτά που είναι θετικά και τα εννοώ όπως και όλα τα αρνητικά με φροντίδα γιατί ενδιαφέρομαι να καταλάβεις τι σκέφτομαι για εσένα όπως θέλω αυτή την καθαρότητα κι από σένα...

Αυτό είναι πιο δύσκολο από ότι ακούγεται - είναι άξιο απορίας όμως πως φτάσαμε να κάνουμε τόσο πολύπλοκη την επικοινωνία, έτσι δεν είναι;

Μία άλλη πολύ μεγάλη και λανθασμένη αντίληψη που κυκλοφορεί ευρέως είναι ότι όσο περισσότερες ώρες δουλειάς δουλέψει κάποιος τόσο μεγαλύτερη και η παραγωγικότητα του. Αυτή είναι μια πολύ μεγάλη λανθασμένη αντίληψη όταν έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους και όχι με μηχανές. Σκεφτείτε π.χ. ότι οι προγραμματιστές αν αρχίζουν να δουλεύουν υπερωρίες μπορεί να εισάγουν λάθη στον κώδικα στον οποίο να χρειάζονται πολλές περισσότερες εργατοώρες για να διορθωθούν.

Περισσότερες ώρες δουλειάς δεν σημαίνει μεγαλύτερη παραγωγικότητα. Μερικές φορές μπορεί να σημαίνει το ακριβώς αντίθετο!

Το θέμα λοιπόν είναι λανθασμένες αντιλήψεις για το μάνατζμεντ και τον τρόπο που λειτουργούν τα πράγματα. Σκέφτεστε άλλες λανθασμένες αντιλήψεις από το πως εφαρμόζεται η διοίκηση στις μέρες μας; Ποιες;

Προσοχή στο τι μαθαίνετε για το πως γίνονται οι business

 "Θα ήθελα να ηγηθείτε ενός σεμιναρίου για τη δύναμη της εστίασης"

Με αφορμή την παρακολούθηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος μπήκα ξανά στη διαδικασία να αναρωτηθώ για τις γνώσεις που προσφέρονται σε εκπαιδευτικά σεμινάρια του τύπου:

• Πως να επιτύχετε σε 10 απλά βήματα
• Το μυστικό (της επιτυχίας)
• Η τέλεια οργάνωση της επιχείρησης
• Image making κλπ. κλπ.

Είναι εντυπωσιακό πως άτομα που διδάσκουν τα συγκεκριμένα αντικείμενα ουσιαστικά βασίζονται σε κάποιες γενικές γνώσεις ενός αντικειμένου τόσο σοβαρού όσο η ψυχολογία και η πρακτική που προωθούν είναι του τύπου "Αν κάνεις το Χ, το αποτέλεσμα θα είναι το Ψ - αν κάνεις το Ω τότε είσαι άχρηστος". 

Όλα αυτά είναι πολύ βολικά για την ημιμάθεια και ανθρώπους που βασίζονται στην "ψυχολογία της κουζίνας" καθώς και μια παρωχημένη άποψη για το πως λειτουργούν τα "πράγματα" (βλέπε θεωρία Χ στις επιχειρήσεις). Ουσιαστικά, κάθε κίνηση έχει μια 1:1 αναλογία με ένα χαρακτηριστικό τελείως ξεκομμένο από το πλαίσιο στο οποίο παρουσιάζεται. Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο καθώς άνθρωποι που παίρνουν αυτές τις ερμηνευτικές γνώσεις μπορεί να αισθάνονται καλά με τον εαυτό τους, ωστόσο ταυτόχρονα μπορούν να ονειροβατούν οικτρά για το που βρίσκονται. Ουσιαστικά, για να μιλήσω μια ψυχολογική γλώσσα, καλλιεργούνται τα ναρκισσιστικά στοιχεία της προσωπικότητας τα οποία ως γνωστόν ανήκουν σε συμπεριφορά έως και παθολογική (και μας έχουν οδηγήσει σε συλλογικές συμπεριφορές που δρουν ενάντια στο σύνολο).

Κάθε άνθρωπος που σέβεται τον εαυτό του θεωρώ ότι θα πρέπει να έχει σκεφτεί τα παρακάτω:

• Τηρώ αυτά που λέω και αυτά που διδάσκω ή όχι;
• Κατανοώ τις αξίες που υπηρετώ με τις συμπεριφορές μου ή όχι;
• Τι συμπεριφορά καλλιεργώ στους εκπαιδευόμενούς μου (για τους οποίους αποτελώ πρότυπο) με τη δική μου ως ηγέτης μιας εκπαιδευτικής ομάδας;

Δυστυχώς είναι πολλές οι παρεξηγήσεις σε αυτό το θέμα μέσα από σεμινάρια που διδάσκονται σήμερα, οπότε ο στόχος αυτού του άρθρου ήταν ένας: να είστε προσεκτικοί στις γνώσεις που παίρνετε και να τσεκάρετε πάντα αν λειτουργούν για εσάς (και αν σας κάθονται καλά ή όχι). Ο εκπαιδευτής, coach ή επαγγελματίας που εργάζεται με ανθρώπους θα πρέπει πρώτα ο ίδιος να είναι παράδειγμα με τη συμπεριφορά του για το κοινό του και να μην καλλιεργεί μια ψευδή εικόνα που ο ίδιος καταρρίπτει μέσα στη διαδικασία της επιμόρφωσης/κατάρτισης.

Προσοχή και επιλεκτικότητα λοιπόν! Να θυμάστε ότι τα φαινόμενα και οι τίτλοι απατούν και να τσεκάρετε την αίσθησή σας.

Συμβουλευτική, coaching, mentoring, επιμόρφωση: Ομοιότητες και διαφορές

του Ναούμ Λιώτα

Πολύ συχνά γίνονται παρανοήσεις για το ποιος είναι ο ρόλος και ποιες οι διαφορές και ομοιότητες των σχέσεων μέντορα, coach, επιμορφωτή, συμβούλου και ψυχοθεραπευτή στις δυαδικές κυρίως σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ επαγγελματία και πελάτη. Τα όρια δεν είναι πάντοτε ευδιάκριτα καθώς πολύ συχνά είναι α) η εκπαίδευση του εκάστοτε επαγγελματία που θα καθορίσει το πως αντιλαμβάνεται τη σχέση που δημιουργεί με τους εκάστοτε πελάτες του αλλά και β) το εύρος της προσωπικής ανάπτυξής του επαγγελματία που θα καθορίσει μέχρι ποιο σημείο μπορεί να "συμβουλεύσει" ή να επεκταθεί.

Ένας γενικός κανόνας από έναν αμερικάνο εκπαιδευτή μου ήταν η εξής:

Πελάτης + Εργασιακό Περιβάλλον = Coaching

Πελάτης + Προσωπική Ιστορία = Θεραπεία.

Ωστόσο, για να κάνουμε τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα, στα ελληνικά μεταφράζεται ως σύμβουλος το αγγλικό counsellor αλλά και το αγγλικό consultant που στην "αγγλο-σαξονική" παράδοση είναι σαφώς διαχωρισμένες έννοιες. Λαμβάνοντας υπόψη την επικράτηση και του Life Coaching (που ελεύθερα μεταφράζεται ως Προπονητική Ζωής) και του In-depth Coaching που εφαρμόζουν διάφορες προσεγγίσεις όπως η Gestalt, καταλαβαίνουμε ότι όχι μόνο είναι δυσδιάκριτα τα όρια, αλλά ότι μπορεί να χρειάζεται να διαπραγματευόμαστε αυτά τα όρια με τον πελάτη και συχνά τα καθορίζει η σχέση. Το σημαντικό είναι να είναι ξεκαθαρισμένα και να καθορίζουμε πότε αυτά αλλάζουν και μπορεί να μπαίνουμε σε πιο προσωπικές περιοχές που μπορεί ο πελάτης να μη νιώθει ασφαλής να διαπραγματευτεί. Αυτές οι περιπτώσεις θέλουν ευθυκρισία, διάκριση και ξεκάθαρη θέση.

Ένας πίνακας που μπορεί να βοηθήσει σε ένα πρώτο επίπεδο να ξεκαθαρίσουμε τις διαφορές και τις ομοιότητες κάθε επαγγελματία φαίνεται παρακάτω.

Ρόλοι	Σχέση	Σκοπός και στυλ
Μέντορας	Συνήθως πρόκειται για μεγαλύτερη ηλικιακά φιγούρα με επιτυχημένη πορεία και καριέρα Δίνει το όφελος της εμπειρίας και των επαφών Μπορεί να πάρει τον ρόλο του "δικηγόρου του διαβόλου" για να προκαλέσει τις πεποιθήσεις και να τσεκάρει τη δέσμευση του συμβουλευόμενου Η σχέση είναι ένας προς έναν	Μελλοντικά μακροπρόθεσμα σχέδια καριέρας Εύρεση ευκαιριών για έκθεση και ανάπτυξη Συνήθως είτε εκτός οργανισμού είτε τουλάχιστον όχι σε ιεραρχική σχέση στο οργανόγραμμα Συνήθως δίνει συμβουλές και κατευθύνσεις
Επιμορφωτής (Trainer)	Ειδικός σε έναν τομέα Προσφέρει γνώσεις και δεξιότητες Ένας προς έναν ή/και ομάδα	Εστίαση στο παρόν και στη διαδικασία της επιμόρφωσης Συγκεκριμένες δεξιότητες τις οποίες θέλει να μεταφέρει στους επιμορφούμενους Συνήθως καθοδηγεί στη διαδικασία, εποπτεύει και δίνει ανατροφοδότηση (feedback)
Επαγγελματικός  Coach (Business Coach)	Ίση σχέση μεταξύ δύο διαφορετικών ειδικών Συνεργατική αντιμετώπιση προβλημάτων και δυσκολιών, εύρεση ευκαιριών και ανάπτυξη δεξιοτήτων Τριπλή σχέση με πελάτη και εταιρεία (πολύ συχνά εξαρτάται και από το συμβόλαιο)	Εστίαση στο παρόν και στο μέλλον Ανάπτυξη ηγετικής δεξιότητας και επαγγελματικών στόχων Μπορεί να είναι εσωτερικός ή εξωτερικός ως προς τον οργανισμό "Προπονητικό" στυλ που εμπεριέχει στοιχεία πρόκλησης
Προπονητής Ζωής (Life Coach)	Συνεργατική σχέση Ένας προς έναν	Εστίαση στο παρόν και στο μέλλον Εστίαση στους στόχους Επαγγελματικοί και προσωπικοί στόχοι και αλλαγές "Προπονητικό" στυλ που εμπεριέχει στοιχεία πρόκλησης
Σύμβουλος (Counsellor)	Εστίαση στις προβληματικές περιοχές ή στα θέματα που θέλουν βελτίωση Αναζήτηση των ειδικών γνώσεων "Διευκολυντική" σχέση - μη-παρεμβατική Ένας προς έναν, συμβουλευτική ζεύγους ή ομάδας	Εστίαση στο παρελθόν, στο παρόν αλλά και στο μέλλον Προσωπικές ψυχολογικές δυσκολίες, επίλυση προσωπικών προβλημάτων Συνήθως εξωτερικός συνεργάτης του οργανισμού αν και μπορεί να δουλέψει μέσα από την οδό της εργασιακής υγείας Κυρίως ρωτά και ακούει
Ψυχοθεραπευτής	Ειδικός σε θέματα ψυχικής υγείας Ορμώμενος από τις γνώσεις του και την ειδίκευσή του Ένας προς έναν, ζευγάρι ή/και ομάδα	Παρελθόν, παρόν και μέλλον Επίμονες ή βαθύτερες ψυχολογικές διαταραχές και ψυχολογικά θέματα Εξωτερικός συνεργάτης Διαφορετικά στυλ ανάλογα με την ψυχοθεραπευτική προσέγγιση

O παραπάνω πίνακας έχει στηριχτεί κυρίως στο βιβλίο: Leimon A.; Moscovici, F.; Mcmahon, G.; (2005). Essential Business Coaching, Routledge (p. 13).

ΖΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ - ΖΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΕΜΕΝΑ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΔΡΑΜΑΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

 

Πόσο συχνά θεωρούμε ότι οι αποφάσεις που παίρνουμε δεν είναι δικές μας; Πόσες φορές νομίζουμε ότι είμαστε μια «μαριονέτα» όπου τα νήματα της ζωής μας κινούνται από κάποιον ή κάποιους άλλους; Πόσο συχνά έχω πει τη φράση «πάντα εγώ δίνω και οι άλλοι παίρνουν»; Πόσες φορές συμβαίνει να τρέχω στη δουλειά μου για να εκπληρώσω στόχους και προσδοκίες άλλων;

Τι συμβαίνει πραγματικά; Ποιος είναι ο σκηνοθέτης της ζωής μου;

Πολλά πράγματα που μας συμβαίνουν είναι έξω από τον έλεγχό μας. Πολλές εξωτερικές συνθήκες απλά υπάρχουν και απλά συμβαίνουν. Ωστόσο, εκεί που πάντα έχω επιλογή και ευθύνη είναι ο τρόπος που αντιδρώ και ανταποκρίνομαι στα δεδομένα της ζωής μου και στα εξωτερικά γεγονότα. Μεγαλώνοντας μέσα σε πλαίσια καθωσπρεπισμού και αναγκαστικών κοινωνικών συμβάσεων, πολύ συχνά ξεχνάμε τις επιλογές που έχουμε και παραμένουμε σε μία μη-συνειδητή ζωή με συνεχείς εκπτώσεις στις σχέσεις μας αλλά πάνω από όλα στον εαυτό μας.

Στο πλαίσιο αυτών των ζητημάτων, μια νέα ομάδα αυτογνωσίας πρόκειται να δημιουργηθεί και θα ξεκινήσει τις συναντήσεις της την Τετάρτη 7 Νοεμβρίου, 2012. Τα εργαλεία που θα μας βοηθήσουν στη δημιουργική αυτή πορεία είναι τεχνικές που προέρχονται από τις τέχνες, η δραματοθεραπεία, ο χορός και η πρακτική Gestalt. Η πρώτη μας συνάντηση θα είναι εισαγωγική και μετά η ομάδα θα κλείσει χωρίς να δέχεται νέα μέλη μέχρι τον Ιούνιο του 2012.

Η ομάδα απευθύνεται σε ενήλικες χωρίς απαραίτητη προηγούμενη εμπειρία σε ομάδες. Οι τρίωρες συναντήσεις θα γίνονται κάθε δεύτερη εβδομάδα ημέρα Τετάρτη και ώρες 4.30-7.30 μ.μ.

Για περισσότερες πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής μπορείτε να απευθυνθείτε στους συντονιστές της ομάδας

Αφροδίτη Φουτρή - Δραματοθεραπεύτρια, Κοινωνιολόγος

τηλ. 697 3826 821, e-mail: afroditifoutri@yahoo.gr

Ναούμ Λιώτας - Οργανωσιακός Σύμβουλος, Coach, ΜΒΑ

τηλ. 697 3029 935, e-mail: info@arts-in-hrm.gr

Χώρος Συναντήσεων:

Life Therapy Academy
Αιγαίου 54 & Θερμαϊκού
Βυζάντιο, Καλαμαριά
Θεσσαλονίκη

Ημερομηνία και Ώρα Πρώτης Συνάντησης:
Τετάρτη 7 Νοεμβρίου 2012
16.30—19.30

Θέσεις Περιορισμένες - Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας
Δήλωση συμμετοχής μέχρι Τρίτη 6 Νοεμβρίου 2012

Χρηματοδοτούμενα Σεμινάρια για Εκπαιδευτές Ενηλίκων στην Κύπρο

Η Arts in HRM προωθεί τα σεμινάρια που πραγματοποιούνται από την εταιρεία ShipCon Limassol Ltd. και τον μη-κερδοσκοπικό οργανισμό DOREA Educational Institute στην Λεμεσό της Κύπρου την περίοδο Ιανουαρίου-Απριλίου 2013. Επιλέξιμοι είναι όλοι όσοι ασχολούνται με την εκπαίδευση ενηλίκων και η διαδικασία της χρηματοδότησης είναι σχετικά απλή. Σε αυτή τη διαδικασία θα έχετε δωρεάν βοήθεια από εξειδικευμένο προσωπικό ενώ η  χρηματοδότηση υπερκαλύπτει όλα τα έξοδά σας (αεροπορικά εισιτήρια, δίδακτρα, ημερήσια αποζημίωση) οπότε είναι μια καλή ευκαιρία να λάβετε επιμόρφωση για θέματα που σας ενδιαφέρουν ενώ παράλληλα να επισκεφθείτε την υπέροχη πόλη της Λεμεσού. Σε περίπτωση που σας ενδιαφέρει να υποβάλετε αίτηση χρηματοδότησης, μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον κο. Ναούμ Λιώτα, Οργανωσιακό Σύμβουλο, στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: nliotas@gmail.com και στο τηλέφωνο 6973029935 για να σας κατευθύνει. Επισημαίνουμε ότι η προθεσμία υποβολής των αιτήσεων είναι μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου 2012.

Τα σεμινάρια πραγματοποιούνται στην Αγγλική γλώσσα οπότε προϋπόθεση είναι η καλή γνώση της Αγγλικής (επίπεδο Β2 - Lower ή ανώτερο). Τα σεμινάρια που πραγματοποιούνται είναι τα ακόλουθα:

1ο Σεμινάριο - Self Leadership Skills as Foundation for Effective Teaching and Learning

Date: 07/01/2013 – 11/01/2013 OR 29/04/2013 - 03/05/2013

Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης

2ο Σεμινάριο - Understanding Group Dynamics Through Enneagram - 9 Personality Types in Action

Date: 04/02/2013 – 08/02/2013

Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης

3ο Σεμινάριο - Teamwork in Adult Education – for Individual and Shared Success

Date: 28/01/2013 – 01/02/2013

Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης

4ο Σεμινάριo - Personal Mastery and Collective Intelligence in Adult Education

Date: 11/02/2013 – 15/02/2013 OR 11/03/2013 - 15/03/2013

Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης

5ο Σεμινάριο - Communication Skills in Adult Education

Date: 25/02/2013 – 01/03/2013

Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης

6ο Σεμινάριο - The Good Enough Trainer - Working with Unreasonable Expectations
Date: 04/03/2013 - 08/03/2013 OR 18/03/2013 - 22/03/2013 OR 01/04/2013 - 05/04/2013 
Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης

7ο Σεμινάριο - Conflict Management Skills - Dealing with Negativity and Contempt in the Workplace and in the Classroom
Date: 25/03/2013 - 29/03/2013 OR 08/04/2013 - 12/04/2013 OR 22/04/2013 - 26/04/2013 
Περισσότερες Λεπτομέρειες για το Πρόγραμμα της Επιμόρφωσης  

Team Spirit - Η εμπειρία από ένα πενθήμερο ενδοεπιχειρησιακό σεμινάριο Grundtvig

Ναι ήμασταν εκεί. Στη Λεμεσό της Κύπρου για πέντε ημέρες σε ένα πολύ καλό σεμινάριο με εξαιρετικούς εισηγητές. Η Karolina Gladych και η Sylvia Braun ήταν οι εισηγήτριες στο σεμινάριο που μας οδήγησε βήμα βήμα σε ανακαλύψεις και συνειδητοποιήσεις σχετικά με το ατομικό μας δυναμικό και τα εσωτερικά μας αποθέματα και τον τρόπο που τα χρησιμοποιούμε στις ομάδες. Το σεμινάριο πραγματοποιήθηκε από τις 11 έως τις 15 Ιουλίου 2011 και χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης (πρόγραμμα εκπαίδευσης ενηλίκων Grundtvig).

Φύγαμε γεμάτοι εντυπώσεις και εμπειρίες καθώς και ένα πλήθος καινούριων εργαλείων και τεχνικών που βασίζονται κυρίως στο NLP (Neuro-Linguistic Programming ή στα ελληνικά Νευρο-Γλωσσικός Προγραμματισμός) και στην τυπολογία εννέα ψυχολογικών τύπων που είναι γνωστή ως εννεάγραμμα. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το εννεάγραμμα μπορείτε να δείτε έναν πολύ ενδιαφέροντα ιστότοπο εδώ.

Με ένα εκπαιδευτικό υλικό περισσότερο των 40 σελίδων υπάρχει δουλειά να γίνει και μετά την επιστροφή. Το υλικό περιέχει τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν για την επιμόρφωσή μας. Ίσως το πιο ενδιαφέρον εργαλείο κατά τη γνώμη μου ήταν το εργαλείο "Perceptual Positions" (Αντιληπτικές Θέσεις) το οποίο δίνει έναν τρόπο για να καταλάβει κανείς κάποιο πρόβλημα σχέσης ή γενικά κάποιο θέμα στη ζωή του που περιλαμβάνει κάποιο άλλο άτομο. Είναι σίγουρα ένα κομμάτι που υιοθέτησα στη δική μου εργασία.

Αν είστε εκπαιδευτές ενηλίκων και σας ενδιαφέρει να παρακολουθήσετε κάποιο από τα εργαστήρια που διοργανώνονται στην Κύπρο που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης - Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Ενηλίκων Grundtvig ή για οποιεσδήποτε άλλες ερωτήσεις, μπορείτε να μου στείλετε ένα μήνυμα στη διεύθυνση nliotas@gmail.com.

Το περιεχόμενο της ανάρτησης αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του συγγραφέως και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθώς και η Εθνική Μονάδα (Ι.Κ.Υ.) δεν ευθύνεται για τις πληροφορίες που περιέχονται σε αυτήν.

Εισαγωγή στο νόημα των τεχνών στην οργανωσιακή ζωή

Ζούμε σε μια κατάσταση πολυπλοκότητας και αντιφατικότητας και έχουμε φτιάξει τους οργανισμούς κατά τον ίδιο τρόπο. Όπως αναφέρει η Gabrielle Roth στο βιβλίο της Maps to Ecstasy, είναι η λειτουργία του «Εγώ» που μας έχει επιβάλει να ζούμε σε κατάσταση «διάσχισης» - να σκεφτόμαστε ένα πράγμα, να νιώθουμε κάτι άλλο και να πράττουμε ένα τρίτο. Για παράδειγμα μπορεί να σκεφτόμαστε «Ναι!», να νιώθουμε «Όχι… με τίποτα» και να λέμε «Θα σε πάρω τηλέφωνο να σου πω».

Ακόμα κι αν νομίζουμε ότι αυτή η συμπεριφορά παράγει τα καλύτερα αποτελέσματα καθώς δείχνει μια μάλλον στρεβλώς εννοούμενη «διπλωματικότητα», δε μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα. Γιατί; Μα διότι ο ίδιος ο άνθρωπος ζει μέσα σε μια κατάσταση απόστασης από τον ίδιο του τον εαυτό και τις πραγματικές του απόψεις και επιθυμίες.

Πως είναι όμως αυτό συμβατό με μια οργανωσιακή ζωή που πολύ συχνά έχει απαιτήσεις πολύ διαφορετικές από ένα άτομο από ότι το ίδιο από τον εαυτό του;

Και εδώ έρχεται να προστεθεί ένα ακόμη στοιχείο αντιφατικότητας καθώς οι παράμετροι αρχίζουν να αυξάνουν και το σύστημα να γίνεται χαοτικό. Το status quo ενός οργανισμού μπορεί να φαίνεται ότι έχει μια απαίτηση από τους υπαλλήλους του, ενώ παράλληλα μπορεί να υπάρχουν σιωπηλές παραδοχές μεταξύ των εργαζομένων που να δείχνουν κάτι άλλο, ενώ τελικά οι εργαζόμενοι στην επιχείρηση να δρουν κάπως διαφορετικά χωρίς να γίνεται αντιληπτό το πως και το γιατί. Και οι συνδυασμοί είναι άπειροι.

Ωστόσο, είναι δύσκολο να αμφισβητήσει κανείς ότι τελικά το μέγιστο όφελος των οργανισμών υφίσταται όταν τα μέλη από τα οποία αποτελείται δρουν στο μέγιστο δυναμικό τους. Παράλληλα είναι καλό οι οργανισμοί να δίνουν την ευκαιρία στα μέλη τους να ξεδιπλώσουν και να επεκτείνουν τις δυνατότητες και δεξιότητές τους συνδέοντας κατ’ ουσίαν τον οργανωσιακό βίο με τον ατομικό. Κατά αυτή την έννοια, ο οργανισμός οφελείται όταν τα μέλη του λειτουργούν από μια θέση αυτό-ενδυνάμωσης και σχετίζονται ενδυναμώνοντας το ένα μέλος το άλλο.

Πόσο όμως διασπαστικό και τελικά μη αποδοτικό (ακόμη και από την άποψη της φυσικής) είναι όταν μια δύναμη διασπάται αντί να είναι συγκεντρωμένη προς ένα αποτέλεσμα! Αντί δηλαδή να δρω βάσει της συνισταμένης των δυνάμεων, θέτω προς μια κατεύθυνση το συναίσθημα μου, προς μια διαφορετική τη σκέψη μου, ενώ η δράση μου κατευθύνεται προς μια τρίτη. Ποιο ρόλο όμως μπορούν να παίξουν οι τέχνες εδώ;

Οι τέχνες ως πείραμα και δοκιμή

Πολύ συχνά στην οργανωσιακή συμπεριφορά και κουλτούρα εμφανίζεται αυτό που έχουμε μάθει από αρχαιοτάτων χρόνων και ίσως βρίσκεται στην ρίζα του προβλήματος – να τιμωρούμε το λάθος και να επιβραβεύουμε το σωστό. Βέβαια, αυτό θα μπορούσε να είναι αποδοτικό μόνο στην περίπτωση που ο δρόμος για την γνώση δεν περνούσε από τη διαδικασία «δοκιμής και λάθους» (trial and error).

Αυτό που εννοείται εδώ είναι ότι προκειμένου κάποιος να καταφέρει να κατακτήσει το πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό για τον ίδιο χρειάζεται να μπορέσει να πειραματιστεί με διάφορες καταστάσεις και να κάνει διάφορες δοκιμές. Στην πράξη!

Οι τέχνες μπορούν να παρέχουν τα κατάλληλα εργαλεία ώστε να μπορέσει κανείς να δοκιμάσει διάφορες συμπεριφορές ή καταστάσεις (π.χ. με τα διάσημα παιχνίδια ρόλων) χωρίς να απαιτείται να γίνει στην διαδικασία της εργασίας του διακινδυνεύοντας την αποτυχία αλλά ούτε και μένοντας κολλημένος σε μια μη αποδοτική αλλά αποδεκτή από τον οργανισμό συμπεριφορά. Κατά αυτή την έννοια οι τέχνες μπορεί να αποτελέσουν το έδαφος που μπορούν να ωθήσουν στην αλλαγή στάσεων, μοτίβων συμπεριφοράς και γενικότερο πειραματισμό.

Οι τέχνες ως μεταφορά στον τρόπο συνεργασίας

Ο τρόπος με την οποία τα μέλη μιας ομάδας συνεργάζονται μεταξύ τους μπορεί να αποτελέσει πολλές φορές εστιακό σημείο για την δημιουργία ενός εκπαιδευτικού προγράμματος μέσω των τεχνών. Οι ρόλοι που ο καθένας αναλαμβάνει στο ευρύτερο πλαίσιο μιας ομάδας ή στο πλαίσιο μιας υποομάδας, μπορούν να διερευνηθούν κατά τη διαδικασία δημιουργίας ενός κοινού έργου – όπως είναι η ιστιοπλοΐα ή η δημιουργία μιας ιστορίας από κοινού.

Ένα παράδειγμα που μπορεί πολύ καλά να αποδώσει πως η μεταφορά λειτούργησε σε ένα εκπαιδευτικό εταιρικό πρόγραμμα αποτελεί η παρακάτω δημοσίευση: "From floating to sailing": Η μεταφορά ως εκπαιδευτική διαμεσολάβηση σε στελέχη πολυεθνικής εταιρείας της Δήμητρας Σταύρου.

Οι τέχνες στην εξερεύνηση αυτού που βρίσκεται πέρα από τη λογική

Μπορεί να αισθανόμαστε άβολα όταν κάποιος μας υπενθυμίζει ότι μπορεί να υπάρχει κάτι πέρα από τη λογική και άρα πέρα από την ψευδαίσθηση του ελέγχου. Αρκεί όμως να ρίξουμε μια ματιά σε σύγχρονες μελέτες για να δούμε την αναγκαιότητα να το κάνουμε. Πολλές μελέτες αναφέρονται στο πως υψηλόβαθμα στελέχη βασίζονται στο ένστικτο (gut feeling) για να λάβουν τις αποφάσεις που αφορούν έναν οργανισμό – και θεωρούν ότι αυτές οι αποφάσεις ήταν οι σωστές!

Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε τα συναισθήματα και τη συναισθηματική νοημοσύνη, που μόλις πρόσφατα άρχισε να μελετάται η επίδραση της στους οργανισμούς.

Ακόμη μπορούμε να δούμε τη «σιωπηλή γνώση» (tacit knowledge) όπως χαρακτηρίζεται, η οποία είναι η γνώση η οποία μπορεί να διαφοροποιεί ένα άτομο και είναι αδύνατον να μεταφερθεί καταγράφοντάς την ή βάζοντας την σε λόγια. Οι Nonaka & Takeuchi ήταν οι πρώτοι που αναφέρθηκαν σε άρθρο τους σε αυτήν το 1995. Προτείνουμε εδώ ότι ακριβώς αυτή η σιωπηλή γνώση μπορεί να γίνει περισσότερο σαφής (explicit) και άρα και να μπορεί να μεταφερθεί από άτομο σε άτομο μέσω των τεχνών και της πρόθεσης που έχουν τα άτομα να μάθουν.

H χρήση των τεχνών και η προσέγγιση του Arts in HRM

Για όλους τους παραπάνω λόγους το Arts in HRM έχει θέσει ως στόχο την ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της επίγνωσης των ομάδων χρησιμοποιώντας εργαλεία που παρέχονται από τις τέχνες. Παραδείγματα ασκήσεων που μπορεί να περιλαμβάνονται είναι:

• Τα παιχνίδια ρόλων
• Ασκήσεις εμπιστοσύνης
• Θεατρικά παιχνίδια και ασκήσεις
• Δημιουργία κατασκευών σε ομάδες ή υποομάδες.

Τα σεμινάρια-βιωματικά εργαστήρια οργανώνονται με τους υπεύθυνους προσωπικού της εκάστοτε επιχείρησης σε συνεργασία με τους συμβούλους και καθορίζονται ανάλογα με το κοινό το οποίο θα συμμετέχει. Ενδεικτικά θέματα τα οποία μπορούν να τεθούν είναι:

• Δημιουργία Ομάδας
• Ομαδική Δημιουργικότητα
• Αντιμετώπιση Κρίσεων και Διαχείριση Συγκρούσεων
• Διαχείριση Αλλαγών
• Ηγεσία
• Αυτό-ενδυνάμωση, πρωτοβουλία και επιλογές

Τα θέματα αυτά προσαρμόζονται στο εκάστοτε πλαίσιο μετά από την απαραίτητη ενδοεπιχειρησιακή έρευνα των συμβούλων ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εκάστοτε επιχειρήσεις και μπορούν να χρηματοδοτηθούν από το ΛΑΕΚ 0,45.

Οι τέχνες στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας

Το εκπαιδευτικό σύστημα με τη σημερινή του μορφή καθιερώθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα. Σύμφωνα με τον Sir Ken Robinson και το βίντεο που είναι διαθέσιμο στην παρούσα ανάρτηση, το εκπαιδευτικό σύστημα κλήθηκε να εξυπηρετήσει ένα βιομηχανικό περιβάλλον όπου όσοι είχαν ένα πτυχίο έβρισκαν αυτομάτως δουλειά. Αυτό σταμάτησε να υφίσταται πια μέσα σε ένα περιβάλλον ακαδημαϊκού πληθωρισμού όπου για να βρεις μια δουλειά που παλιά χρειαζόταν πτυχίο, τώρα απαιτείται μεταπτυχιακό, για μια δουλειά που παλιά απαιτούνταν μεταπτυχιακό τώρα απαιτείται διδακτορικό κ.ο.κ.
Ουσιαστικά, το σύστημα έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε να αποκόπτει την επαφή με το σώμα και να καλλιεργεί ένα άτομο μονομερώς. Στα πρώτα χρόνια της εκπαίδευσης δίνεται αρχικά έμφαση στο κομμάτι του σώματος από τη μέση και πάνω, και συνέχεια στο κεφάλι και συγεκριμένα μόνο σε ένα από τα δύο ημισφαίρια. Το ημισφαίριο που σχετίζεται π.χ. με την καλλιτεχνική δημιουργία, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία δυστυχώς μένει ανεκμετάλλευτο. Εύκολα καταλαβαίνουμε πόσο πολύτιμες είναι αυτές οι δεξιότητες πια στους οργανισμούς.
Αυτό το κενό έρχεται να ικανοποιήσουν οι τέχνες οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να φέρουν το άτομο σε επαφή με ανεκμετάλλευτες ιδιότητες του. Π.χ. η κιναισθητική αντίληψη, επιδρά με τέτοιον τρόπο που κάνει το άτομο πιο παρόν στην καθημερινή του εμπειρία. Η έννοια της «παρουσίας» πηγαίνει πέρα από το μυαλό το οποίο συνήθως είναι εστιασμένο στο πριν και το μετά αλλά δυστυχώς σπάνια στο «εδώ και το τώρα». Αντίθετα με την προηγούμενη θέση, το σώμα και το συναίσθημα είναι εξαιρετικά εργαλεία για να ερχόμαστε στο εδώ και το τώρα. Μόνο στο εδώ και το τώρα μπορούμε να είμαστε παρόντες και να ενισχύσουμε τη δύναμη της παρουσίας που μπορεί να επηρρεάσει και άλλους ανθρώπους με αδιόρατους τρόπους.


Δείτε το παρακάτω βίντεο για κάποιες πολύ σημαντικές ιδέες (που δίνονται με έναν διασκεδαστικό τρόπο από τον Sir Ken Robinson) που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα. Το βίντεο έχει ελληνικούς υπότιτλους.