Ικανότητα Επικοινωνίας και Τεχνικές για Περισσότερη «Αλήθεια» στις Σχέσεις

Το παρακάτω άρθρο αποτελεί μια μετάφραση των οδηγιών που προτείνει η Dr. Susan Campbell (συγγραφέας δύο εξαιρετικών βιβλίων - του Getting Real και του Saying what's Real - 7 keys to Authentic Communication and Relationship Success) σχετικά με τις σχέσεις και την αποτελεσματική επικοινωνία σε αυτές. Πράγματι, αυτές αποτελούν πολύ καλές συμβουλές, για αυτό σας παραθέτω κάποιες από αυτές εδώ...

1. Βιώνοντας την πραγματικότητα όπως είναι αυτή τη στιγμή.

Αντιληφθείτε και διαχωρίστε αυτό που πράγματι βιώνετε (βλέπετε, ακούτε, νιώθετε, αισθάνεστε, προσέχετε, θυμάστε) σε αντίθεση με ότι φαντάζεστε (ερμηνεύετε, πιστεύετε, υποθέτετε) ότι είναι αληθινό. Το να πείτε μια φράση του τύπου «Βλέπω ότι κοιτάς το πάτωμα» είναι πράγματι μέρος της εμπειρίας σας. Το «βλέπω ότι αισθάνεσαι άβολα» είναι μια ερμηνεία. Αν πιαστείτε στην παγίδα του να πιστεύετε τις ερμηνείες σας για κάποιον άλλον, θα συμπεριφέρεστε σαν να είναι αληθινές οι ερμηνείες σας και η συμπεριφορά σας θα ανταποκρίνετε στις ερμηνείες σας και όχι στη συμπεριφορά του άλλου ατόμου.

2. Όντας διαφανής.

Το να είναι κανείς διαφανής, σημαίνει να έχει το θάρρος να δείξει το αληθινό του πρόσωπο με ότι αυτό συνεπάγεται. Αντίθετα με ότι πιστεύουν πολλοί άνθρωποι, οι περισσότεροι άνθρωποι γίνονται πιο ελκυστικοί όταν αποκαλύψουν τις ανάγκες και τις ανασφάλειές τους. Αυτό δε σημαίνει ότι είναι απαραίτητο κανείς να παρουσιάσει την ιστορία των πληγών του και των ατυχιών του με όλες τις λεπτομέρειες. Έχει να κάνει περισσότερο με το να είναι κανείς ανοιχτός σε σχέση με τα συναισθήματά του, τις εντυπώσεις του, τις επιθυμίες του καθώς και το τι πραγματικά λέει από μέσα του την ώρα που βρίσκεται με κάποιον άλλο απέναντί του.

3. Προσέχοντας τα κίνητρα σας και την πρόθεσή σας. 

Επικοινωνείτε για να σχετιστείτε ή για να ελέγξετε; Όταν η πρόθεσή σας είναι να σχετιστείτε, τότε το πιθανότερο είναι ότι σας ενδιαφέρει να αποκαλύψετε τα αληθινά σας συναισθήματα και να συνδεθείτε σε επίπεδο «καρδιάς» με τον απέναντί σας. Όταν η πρόθεσή σας είναι να ελέγξετε τον άλλο, τότε ενδιαφέρεστε να πετύχετε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα – να αποφύγετε τη σύγκρουση, να σας αγαπήσουν, να σας δούνε ως φροντιστικό/-η, έξυπνη/-ο κλπ.

4. Δίνοντας και παίρνοντας ανατροφοδότηση.  

Το να δίνεις ανατροφοδότηση είναι η πράξη του να επιτρέπεις στο άλλο άτομο να ξέρει πως σε επηρρέασαν οι πράξεις του. Το να είσαι ανοιχτός να λαμβάνεις ανατροφοδότηση σημαίνει ότι είσαι περίεργος και θετικός στο να ακούσεις πως οι πράξεις σου επηρρέασαν τους άλλους. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν παίρνουν αρκετή έγκυρη ανατροφοδότηση και η αλήθεια είναι ότι την χρειαζόμαστε γιατί μας «θρέφει».
 

5. Εκφράζοντας το τι θέλετε και το τι δε θέλετε. 

Πολλοί από εμάς φοβόμαστε να ζητήσουμε αυτό που χρειαζόμαστε μέσα σε μια σχέση επειδή είτε φοβόμαστε ότι δεν θα το πάρουμε, είτε ότι ο άλλος θα μας το δώσει από υποχρέωση. Το να ζητάτε αυτό που θέλετε ή χρειάζεστε αποτελεί μια πράξη εμπιστοσύνης. Κάνετε ένα βήμα στο άγνωστο – είναι πράγματι άγνωστο αφού δεν γνωρίζετε πως θα ανταποκριθεί το άλλο άτομο.

6. Παίρνοντας πίσω τις προβολές μου. 

Αν κάποια πλευρά της προσωπικότητάς μου είναι ασυνείδητη ή καταπιεσμένη, μπορεί να βλέπω ότι έχω ένα μοτίβο του να με τραβάνε άντρες ή γυναίκες που έχουν αυτή τη πλευρά και την ποιότητα σε υπερβολικό βαθμό. Σας έχει συμβεί να σας ελκύει ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό σε κάποιον για να ανακαλύψετε λίγους μήνες μετά ότι είναι το ίδιο ακριβώς χαρακτηριστικό που σας εκνευρίζει; Αυτή είναι μια ευκαιρία να πάρετε πίσω ή να ανακαλύψετε τα δικά σας κρυμμένα χαρακτηριστικά.
 

7. Αναθεωρώντας κάτι που είπα προηγουμένως. 

Αυτό σημαίνει να μπορείτε να δώσετε άδεια στον εαυτό σας για να επανέλθει σε μια συγκεκριμένη διαντίδραση ή χρονική στιγμή αν δείτε ότι τα συναισθήματά σας άλλαξαν ή πιστεύετε ότι έχετε κάποια βαθύτερα συναισθήματα και δεύτερες σκέψεις. Για παράδειγμα, θα μπορούσατε να πείτε: «Αφού είπα το τάδε και το δείνα, ανακάλυψα αργότερα ότι υπήρχαν περισσότερα εκεί για εμένα. Αυτό που νιώθω τώρα είναι _________».
 

8. Μένοντας πιστοί στις διαφορές μας και αποδεχόμενοι τις πολλαπλές οπτικές.  

Πολλοί άνθρωποι φοβούνται την εγγύτητα επειδή υπάρχει ο φόβος μήπως χάσουν τον εαυτό τους μέσα σε μια σχέση. Αν ξέρετε πως να κρατάτε τις διαφορές σας και τη διαφορετικότητά σας, δε χρειάζεται να φοβάστε μήπως χάσετε τον εαυτό σας. Αυτή η δεξιότητα έχει να κάνει με τη δυνατότητά σας να ακούτε, να κατανοείται και να συναισθάνεστε απόψεις που διαφέρουν από τις δικές σας χωρίς να χάνετε επαφή με τη δική σας οπτική.
 

9. Μοιραζόμενοι ανάμικτα συναισθήματα. 

Μερικές φορές θέλουμε να πούμε σε κάποιον την αλήθεια αλλά φοβόμαστε για τα συναισθήματα που θα προκαλέσουμε. Μια επιθυμία να ξεκαθαρίσουμε τη μεταξύ μας σχέση, μπορεί να συνοδεύεται από έναν φόβο μήπως παρεξηγηθούμε. Αν έχετε ανάμικτα συναισθήματα, το να μπορέσετε να εκφράσετε τα ανάμικτα αυτά συναισθήματα μπορεί να προσθέσει βάθος στην επικοινωνία σας.
 

10. Αποδεχόμενοι τη σιωπή. 

Η αυθεντική επικοινωνία εξαρτάται τόσο από τη σιωπή όσο και από τις λέξεις – οι σιωπές μεταξύ των λέξεων και η σιωπή αμέσως μετά την ομιλία σας καθώς περιμένετε την ανταπόκριση του άλλου. Το να αποδέχεστε τη σιωπή ενισχύει την κατανόηση ότι υπάρχουν πολλά πράγματα τα οποία δεν μπορούν να γίνουν γνωστά με μιάς ή ίσως να μη γίνουν ποτέ. Κάποια από αυτά θα αρχίσουν να αναδύονται ωστόσο, καθώς γνωρίζουμε περισσότερο το άλλο άτομο. 

Το άρθρο στα αγγλικά μπορείτε να το βρείτε στο site της Susan Campbell.

Καλλιεργώντας μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και πίστη στον εαυτό μέσω του coaching στελεχών

Οι coaches που ξεκινάνε στο επάγγελμα συνειδητοποιούν πολύ γρήγορα ότι έρχονται με μεγάλη συχνότητα τα θέματα αυτοπεποίθησης στις συνεδρίες. Ίσως δε θα έπρεπε να μας ξαφνιάζει καθώς αναγνωρίζουμε – ο καθένας για τον εαυτό του – τους δικούς μας φόβους, τις δικές μας αμφιβολίες και το προσωπικό άγχος με τις επιλογές που κάνουμε σε καθημερινή βάση. Γιατί να μην ισχύει αυτή η έλλειψη αυτοπεποίθησης και σε άλλους, πόσο μάλλον σε άτομα που παίρνουν καθημερινά σημαντικές αποφάσεις; Ωστόσο, είναι σύνηθες να μην το βλέπουμε και ειδικά να κάνουμε την υπόθεση ότι οι ιδιαίτερα πετυχημένοι άνθρωποι δεν έχουν τις ίδιες αμφιβολίες και έλλειψη αυτοπεποίθησης που εμπειράται ο καθένας από εμάς τους «απλούς θνητούς». 

 Φυσικά, ένα μέρος ευθύνης αυτής της πεποίθησης έχει να κάνει και με τα ίδια τα υψηλόβαθμα στελέχη. Γενικά παρατηρούμε ότι τα στελέχη σε υψηλές θέσεις αισθάνονται πίεση για την απόδοσή τους καθώς και την «διαχείριση των εντυπώσεων» δείχνοντας την εικόνα στους άλλους ενός ατόμου που ξέρει τι κάνει και που έχει τον έλεγχο. Ωστόσο, πίσω από αυτό το προσωπείο μπορεί να έχουν να αντιμετωπίσουν πολύ περισσότερα θέματα από αυτά που επιλέγουν να δείξουν. Το όφελος αυτής της πρακτικής που εφαρμόζουν είναι ότι τους/τις προστατεύει από ερωτήσεις που δεν θέλουν να λάβουν και από την εξωτερική αμφισβήτηση για την εργασία τους και την αποτελεσματικότητά της. Το αρνητικό σε αυτή την περίπτωση όμως είναι ότι μπορεί να μην μπορούν να λάβουν την βοήθεια και την υποστήριξη που τους προσφέρεται από το περιβάλλον τους όπως και να μην είναι ανοιχτοί ή ανοιχτές σε εναλλακτικές που είναι διαθέσιμες.

Θα πρέπει να λάβουμε και το θέμα της «ψυχολογικής προβολής» στην κουβέντα μας. Αν τείνουμε να βλέπουμε τα άτομα σε ηγετικές θέσεις ως ιδιαίτερα, διαφορετικά και χωρίς τις ίδιες ανάγκες που έχουμε εμείς, τότε θα τους συμπεριφερόμαστε και με τον ίδιο τρόπο. Δε θα μπορούμε να δούμε την ευαλωτότητα αυτών των ατόμων θεωρώντας ότι είναι πάνω και πέρα από αυτήν. Μπορεί ακόμη και να τους φοβόμαστε λίγο και να κάνουμε πίσω όταν μας ζητήσουν κάτι.

Γενικά αυτό που είναι πολύ σημαντικό για τους επαγγελματίες coaches είναι να μην εξισώνουν τη θέση και την επιτυχία με την έλλειψη αναγκών και την αυτοπεποίθηση. Μερικά από τα πιο πετυχημένα άτομα σε όλους τους τομείς έχουν σημαντικά θέματα αυτοπεποίθησης – τα οποία πολύ συχνά προσπαθούν να τα διαχειριστούν επιτυγχάνοντας στον «έξω» κόσμο. Το να μπορεί ένα στέλεχος να μοιραστεί τις ανησυχίες του με τον coach χωρίς να λαμβάνει οποιοδήποτε είδος κριτικής αποτελεί από μόνο του όφελος και μπορεί να οδηγήσει σε μια καλύτερη αυτοεικόνα και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση το στέλεχος ανοίγοντάς του περισσότερες επιλογές για τον τρόπο που τοποθετεί τον εαυτό του και αυτά που ζητάει από άλλους. Γενικά, αποτελεί πεποίθησή μου ότι όσο περισσότερο κανείς πλησιάζει σε αυτό που είναι αυθεντικό μέσα του και αισθάνεται ασφαλής με αυτό, βελτιώνεται η αποδοτικότητά του, ενώ παράλληλα μπορεί να συνάψει ουσιαστικότερες σχέσεις.

Τα εμπόδια στην επικοινωνία

Η επικοινωνία αποτελεί μια διαδικασία που συμβαίνει ταυτόχρονα σε ένα πλήθος επιπέδων. Υπάρχει το περιεχόμενο, η διαδικασία του τι λέγεται, το εξωλεκτικό μήνυμα που μεταφέρεται, ενώ συχνά η πρόθεση και τα κίνητρα της επικοινωνίας μπορεί να παραμένουν κρυμμένα από τα άτομα που επικοινωνούν. Πολύ συχνά, η επικοινωνία έχει ως στόχο να ελέγξει τις αντιδράσεις των άλλων κάτι που αποκαλύπτεται από πολλά γεγονότα όπως:

1. το να λέμε πράγματα για να εντυπωσιάσουμε,
2. το να χειριζόμαστε ανθρώπους για να πάρουμε αυτό που θέλουμε,
3. το να είμαστε ευγενικοί ή να μη μιλάμε για να αποφύγουμε τη σύγκρουση,
4. το να λέμε ψέματα για να «προστατέψουμε» τα συναισθήματα των άλλων,
5. το να διακόπτουμε για να πάρουμε προσοχή κ.ο.κ.

Πολλά επιμορφωτικά προγράμματα για τις επιχειρήσεις είναι εστιασμένα στον έλεγχο της συμπεριφοράς των άλλων - π.χ. τεχνικές για να τραβήξει κανείς περισσότερους πελάτες. Όσο κι αν αυτά τα εκπαιδευτικά/επιμορφωτικά προγράμματα είναι ενδιαφέροντα, τους λείπει η αναγνώριση ενός σημαντικού παράγοντα. Το 90% της επικοινωνίας μας βασίζεται σε μοτίβα που ούτως ή άλλως έχουν στόχο να ελέγξουν τη συμπεριφορά των άλλων. Και παράλληλα οι αντιστάσεις που έχουν αναπτυχθεί από όλους μας σε αυτά τα μοτίβα είναι εξίσου ισχυρά.

Σκεφτείτε για παράδειγμα ένα μηχανικό χαμόγελο - συνήθως αυτό προέρχεται από μια ασυνείδητη άμυνα που λέει "Σε παρακαλώ μη με πληγώσεις", ή "σε παρακαλώ συμπάθησέ με". Σε κάθε περίπτωση, η συμπεριφορά αυτή έχει ως στόχο τον έλεγχο της συμπεριφοράς των άλλων. Ωστόσο στερείται επίγνωσης και παρουσίας στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή (εφόσον είναι μηχανική) και άρα χάνει το βασικό ζητούμενο που είναι η επικοινωνία.

Η επιθυμία ελέγχου έρχεται κυρίως από την επιθυμία να παραμείνουμε στα πλαίσια τα οποία αισθανόμαστε ασφαλείς και άνετοι - να αποφύγουμε να νιώσουμε αμηχανία, ανασφάλεια ή απλώς "μη άνετα". Ωστόσο, το να βασίζουμε την αίσθηση αυτοπεποίθησής μας στην ικανότητά μας να ελέγξουμε τα εξωτερικά γεγονότα στην ουσία μας οδηγεί να αισθανόμαστε ότι δεν έχουμε τον έλεγχο. Αυτό το παράδοξο μπορεί να επιλυθεί ως εξής: να κατανοήσουμε τον εαυτό μας και άρα να βασίσουμε την αυτοπεποίθησή μας στην επίγνωση του εσωτερικού μας εαυτού κάθε στιγμή καθώς οι καταστάσεις γύρω μας αλλάζουν. Αυτό θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί μια πνευματικού τύπου άσκηση επίγνωσης, η οποία δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα σε αυτό που υπάρχει και είναι εν εξελίξει αυτή τη στιγμή, από ότι στο να νιώθουμε άνετα. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να καλλιεργήσουμε ουσιαστική αυτοπεποίθηση και να αισθανθούμε παρόντες και κύριοι της ζωής μας.

Από το site Arts in HRM - Εργαστήριο που πραγματοποιείται στο κέντρο επιχειρηματικότητας Εργάνη και αποσπάσματα από το βιβλίο της Susan Campbell, Getting Real - 10 Truth Skills You Need to Live an Authentic Life, H. J. Kramer, New World Library, 2001

Ανάγκες και Ημιτελείς Υποθέσεις στον Εργασιακό Χώρο

Σύμφωνα με τη θεωρία Gestalt, έχουμε πολλές ημιτελείς υποθέσεις στη ζωή μας με τον τρόπο που ζούμε και μεγαλώνουμε. Οι ημιτελείς υποθέσεις περιγράφουν τις διαδικασίες εκείνες στις οποίες οι ανάγκες δεν ικανοποιήθηκαν. Μπορούμε ωστόσο να είμαστε πολύ ευρηματικοί ως άνθρωποι και να τις αναπληρώσουμε με άλλους - συχνά πολύπλοκους - τρόπους. Συχνά αναφερόμαστε σε αυτή την αναπλήρωση ως "χειρισμός" ή όταν λέμε ότι κάποιος "παίζει με τους ανθρώπους". Αναφερόμαστε στις περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι χειρίζονται άλλους ανθρώπους και το περιβάλλον τους προκειμένου να επιτύχουν αυτό που θέλουν, όταν η ευθεία οδός έχει μπλοκαριστεί. 

Ως παράδειγμα, μπορούμε πολύ εύκολα να αναφέρουμε τα παιδιά τα οποία φέρονται με άσχημο τρόπο προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή. Αν και η ανάγκη δηλαδή είναι η στοργή και η τρυφερότητα από τους γονείς, κάποια στιγμή εγκαθιδρύουν όπως λέμε ένα μοτίβο άσχημης συμπεριφοράς ως τον πιο εύκολο και γρήγορο τρόπο να παίρνουν την προσοχή των γονέων. Τέτοιες συμπεριφορές είναι φυσικά ακραίες και στην ενηλικίωση δεν τις βλέπουμε τόσο εμφανώς, ωστόσο η αλήθεια είναι ότι έχουν εγκαθιδρυθεί τόσο καλά ώστε δεν αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχουν ή ότι τις εκδραματίζουμε.

Στον εργασιακό χώρο υπάρχουν τέσσερις κυρίαρχες ανάγκες από τους ανθρώπους για τις οποίες παλεύουν:

- Να κάνουν τη δουλειά τους.

- Να κάνουν τη δουλειά τους σωστά.

- Να τα πάνε καλά με τους συναδέλφους και τους άλλους γενικότερα.

- Να πάρουν αναγνώριση.

Οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά εφευρετικοί καθώς προσπαθούν να πραγματώσουν τις ανάγκες τους. Όταν υπάρχει συνειδητή επιλογή για τον τρόπο με τον οποίο μια ανάγκη θα εκπληρωθεί, τότε υπάρχει η υγιής προσαρμογή. Ωστόσο, όταν λειτουργούμε από συνήθεια πιασμένοι στα δίχτυα κάποιου μοτίβου μας, η επαφή με τους άλλους διακόπτεται και δεν μπορούμε να προκαλέσουμε αλλαγή ούτε σε εμάς αλλά ούτε και στο περιβάλλον μας. Κάποιες χαρακτηριστικές συμπεριφορές στο χώρο εργασίας που είναι όλες εξίσου καθηλωτικές είναι:

- Εχθρικότητα και επιθετικότητα για να επιτύχω αυτό που θέλω.

- Τελειομανία και υπερβολική σχολαστικότητα για την επίτευξη καλών αποτελεσμάτων.

- Συνεχής συμφωνία για να μη χαλάσουν οι σχέσεις.

- Το να διακόπτω έτσι ώστε να πάρω αναγνώριση.

Ο λόγος που αυτές οι συμπεριφορές γίνονται επαναληπτικές και στην ουσία συνήθειες, είναι ότι παραδόξως δεν μπορούν ποτέ να ικανοποιήσουν την ανάγκη για την οποία χρησιμοποιούνται λόγω της αλλοιωμένης φύσης της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, με το να συμφωνώ συνεχώς με τους άλλους για να μην χαλάσω τις σχέσεις, ουσιαστικά οι άλλοι αποδέχονται την εικόνα που τους παρουσιάζω αλλά όχι απαραίτητα την ολότητά μου. Μόνο με το να "διακινδυνεύσω" να εκθέσω τις πραγματικές μου απόψεις και να πάρω ρίσκο, μπορώ να πάρω ουσιαστική αποδοχή για την ολότητά μου από το περιβάλλον μου.

Οι επαναληπτικές συμπεριφορές που βλέπουμε στον εαυτό μας και τους άλλους μπορεί να μην αποκαλύπτουν πλήρως την ανάγκη που ζητά να εκπληρωθεί. Αν σταματήσουμε να σκεφτούμε τη συμπεριφορά μας και παρατηρήσουμε τη μη αποτελεσματικότητά της, μπορούμε να ξεκινήσουμε να αναγνωρίζουμε από που προέρχεται και να δώσουμε "τροφή" στην ανάγκη μας με μεγαλύτερη φροντίδα ή ίσως να κατανοήσουμε ότι πρόκειται για μια παρελθούσα ανάγκη που δεν έχει νόημα στο παρόν μας.

Ως άσκηση αυτοπαρατήρησης μπορείτε να σκεφτείτε τις εξής ερωτήσεις:

1. Πως παίρνετε αυτό που θέλετε από τον/την σύντροφό σας (την άδεια, προσοχή, στοργή) όταν πιστεύετε ότι η επιθυμία σας δεν θα του/της "καθήσει καλά";

2. Πως παίρνετε αναγνώριση για την εργασία σας όταν οι άνθρωποι γύρω σας είναι πολύ βιαστικοί για να σας δώσουν σημασία;

Η Αντίσταση στην Αλλαγή στους Οργανισμούς

 

Τις τελευταίες μέρες με απασχολεί το θέμα της αντίστασης στην αλλαγή, έτσι όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τους αγρότες και τα μπλόκα στους δρόμους, οι οποίοι διαμαρτύρονται για τις αλλαγές που επιχειρεί η κυβέρνηση. Με αφορμή το γεγονός αυτό μπήκα σε σκέψεις για την έννοια της αντίστασης και το τι ακριβώς συνεπάγεται η αντίσταση στους οργανισμούς (ή ακόμα και σε εθνικό επίπεδο).

Η πρώτη μου σκέψη αφορά τα τελεσίγραφα... Είναι διαπιστωμένο ότι πολύ συχνά το να δίνει κανείς τελεσίγραφα λειτουργεί ενάντια στην προσωπική δύναμη κάποιου. Τι εννοώ; Σκεφτείται την πρόταση «Αν κάνεις αυτό, τότε κι εγώ…» και προσπαθείστε να καταλάβετε ποιος ορίζει τη συμπεριφορά μου. Ο άλλος και η απόφαση του καθορίζει τη συμπεριφορά μου, γεγονός που στερεί την προσωπική δύναμη και απόφαση.

Ουσιαστικά, η αντίσταση (όπως στο παράδειγμα μας είναι τα μπλόκα των αγροτών), θα πρέπει να αντιμετωπίζεται από την αρχή με θετικό τρόπο ως εξής (Karp, 1996):

1. Η αντίσταση είναι μια θετική δύναμη και χρειάζεται να της δοθεί ο απαραίτητος χώρος και προσοχή και όχι να προσπαθήσει κανείς να την καταπιέσει, να την αποφύγει ή να την μειώσει.

2. Η αντίσταση είναι εκεί. Η μόνη επιλογή που έχει κανείς είναι είτε να την αφήσει να εκφραστεί ή να την θάψει. Είναι προτιμότερο να την αφήσει κανείς να βγει στην επιφάνεια.

Μία στρατηγική 4 βημάτων και μια προϋπόθεση για δουλειά με τις αντιστάσεις δίνεται σε αυτό το σημείο επιγραμματικά από το ίδιο βιβλίο.

Προϋπόθεση

Να είστε σαφείς και σύντομοι στο τι είναι αυτό που ζητείται από αυτούς που αντιστέκονται στην αλλαγή. Αυτό είναι απολύτως απαραίτητο διότι όσο πιο ξεκάθαρη είναι η θέση της αλλαγής που επιδιώκεται, τόσο πιο ξεκάθαρη θα είναι και η αντίσταση (και κατά συνέπεια τόσο πιο εύκολο να δουλέψει κάποιος μαζί της).

Βήμα 1ο – Φέρτε την Αντίσταση στην Επιφάνεια

Αρχικά ένας αριθμός ατόμων αποφεύγει να φέρει την αντίσταση στην επιφάνεια για πολλούς λόγους. Μπορεί να μην υπάρχει εμπιστοσύνη ή μπορεί και οι ίδιοι να μην είναι ξεκάθαροι με την αντίσταση στην αλλαγή που φέρουν. Είναι σημαντικό να θεωρείται σε αυτό το σημείο ότι η αντίσταση είναι φυσική και δρα ως προστατευτικός μηχανισμός. Κατά αυτή την έννοια μπορεί να δουλευτεί ευκολότερα αν:

1. Γίνει ασφαλής να δουλέψει κανείς μαζί της – Πρέπει να διευκρινιστεί ότι δε δημιουργείται πρόβλημα όταν κάποιος μιλάει ανοιχτά.

2. Ζητείστε να γίνει «όλη» η αντίσταση γνωστή – Μπορεί να μη σας αρέσει να σας λένε σε τι δε συμφωνούν οι άλλοι μαζί σας, αλλά είναι πραγματικά προς το συμφέρον σας να γίνουν πλήρως γνωστές οι διαφωνίες. Μην ξεχάσετε να ευχαριστήσετε κάθε άτομο που εκφράζει διαφορετική γνώμη, αφού στο κάτω κάτω εσείς ζητάτε να γίνει γνωστή η αντίσταση.

Βήμα 2ο – Τιμήστε την Αντίσταση

1. Ακούστε – Αυτή είναι η στιγμή που πρέπει κανείς να ακούσει τις αντιστάσεις. Όταν κάποιος μιλάει για τις αντιστάσεις του στην αλλαγή σας λέει δύο πράγματα που είναι πολύ σημαντικά: α) πληροφορίες σχετικά με το γιατί μπορεί να μην είναι λειτουργική η αλλαγή που επιδιώκετε και β) πληροφορίες σχετικά με το τι είναι σημαντικό για το άλλο άτομο ή ομάδα.

2. Αναγνωρίστε την αντίσταση – Αναγνωρίζοντας την αντίσταση και ονοματίζοντάς την γίνεται ένα πολύ σημαντικό βήμα, καθώς δίνετε την αίσθηση σε αυτούς που αντιστέκονται στην αλλαγή ότι η άποψή τους είναι σημαντική. Η αναγνώριση αυτή τιμάει τις απόψεις και τις αμφιβολίες των άλλων και το δικαίωμά τους στο να τις έχουν.

3. Ενισχύστε το Δικαίωμα στην Αντίσταση – Καθώς αρχίζει να εγκαθιδρύεται σχέση εμπιστοσύνης, η αντίσταση μπορεί να έρθει στην επιφάνεια πιο εύκολα.

Βήμα 3ο – Εξερεύνηση της Αντίστασης

Αυτό το κομμάτι το θεωρώ προσωπικά εξαιρετικά χρήσιμο να δουλευτεί. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει επίγνωση και παρατήρηση για να μπορέσει να έρθει στο φως και να διαχωριστεί η αυθεντική αντίσταση από την ψευδοαντίσταση.

1. Αυθεντική Αντίσταση και Ψευδοαντίσταση – Δεδομένου ότι η ομάδα ή το μέλος που αντιστέκεται έχει νιώσει αρκετά ασφαλές από τα προηγούμενα βήματα, μπορεί και από τις δύο πλευρές να εξερευνηθούν τα αίτια της αντίστασης. Δύο είδη υπάρχουν σε αυτή την περίπτωση: η αυθεντική αντίσταση και η ψευδοαντίσταση. Η αυθεντική αντίσταση σχετίζεται με την επιδιωκόμενη αλλαγή και έχει ως στόχο να την αποτρέψει ή να την εμποδίζει. Η ψευδοαντίσταση δεν έχει καμία σχέση με την αλλαγή αλλά συνήθως σχετίζεται με γεγονότα που έχουν να κάνουν με το παρελθόν του ατόμου ή της ομάδας που αντιστέκεται στην αλλαγή. Παραδείγματα εδώ είναι η απέχθεια για την εξουσία ή την ομάδα που αποτελεί το σύμβολο της εξουσίας, μια γενικότερη καχυποψία για τους ανθρώπους και τα κίνητρά τους ή το να μην παίρνει κάποιος την αναγνώριση που πιστεύει ότι αξίζει.

Είναι ενδιαφέρον και εδώ το παράδειγμα των αγροτών και το ποιο μέρος αντιστέκεται σε επιδιωκόμενες αλλαγές και το κομμάτι που έχει να κάνει περισσότερο με παρελθούσες καταστάσεις ή με τα υπόλοιπα κομμάτια ψευδοαντίστασης που προαναφέρθηκαν. Παρόμοιες καταστάσεις μπορεί να δει κανείς στους οργανισμούς με πολύ σημαντικό παράγοντα τη μη αναγνώριση.

Η ψευδοαντίσταση μπορεί να καταπολεμηθεί πολύ εύκολα μόλις αναγνωριστεί ότι συμβαίνει. Χρειάζεται προσοχή στο να μην ερωτηθεί το «γιατί» σε αυτές τις περιπτώσεις είναι σα να ζητάτε από το άτομο που έχει αντιστάσεις να υπεραμυνθεί και να δικαιολογήσει την αντίσταση του, γεγονός που ενισχύει την αντίσταση και την οδηγεί και σε υπόγεια μονοπάτια.

2. Διερεύνηση – Για τα κομμάτια της αυθεντικής αντίστασης είναι σημαντικό να εξερευνηθεί και να προταθούν λύσεις, επίσης με αυθεντικότητα. Π.χ. «Δεν είχα κατανοήσει ότι υπήρχε πρόβλημα χρόνου, μήπως θα μπορούσε να γίνει κάτι για να σου ελευθερώσουμε περισσότερο χρόνο;». Γενικά οτιδήποτε τοποθετήσει το άτομο ή την ομάδα που αντιστέκεται από μια στάση αντί-δρασης, σε μια θέση δράσης, είναι βοηθητικό.

Βήμα 4ο – Επανάληψη/Σύνοψη

Είναι σημαντικό να κρατάτε σημειώσεις στην διάρκεια των συναντήσεων. Όταν κρατάτε σημειώσεις, δείχνετε ότι σέβεστε τις απόψεις των άλλων. Επίσης, επιβεβαιώνετε ότι δε θα ξεχάσετε κάποιο μέρος της αντίστασης που βγαίνει στο φως. Αν ξεχάσετε και δεν αντιμετωπίσετε κάποιο μέρος της αντίστασης αυτής, τότε υπάρχει κίνδυνος για τη μελλοντική αξιοπιστία σας.

Τα τελευταία 10 λεπτά σε οποιαδήποτε συνάντηση που σχετίζεται με την αλλαγή, θα είναι καλό να αφιερώνεται στο να ξανα-αναφερθούν όλες οι αντιστάσεις οι οποίες αναφέρθηκαν και όσα μέτρα έχουν αποφασιστεί για να τις αντιμετωπίσουν. Π.χ. «Κώστα, ανέφερες ότι θεωρείς ότι η αλλαγή αυτή δε θα είναι δίκαιη για τα νεότερα μέλη που εισέρχονται στην ομάδα. Δεσμευτήκαμε να το τσεκάρουμε με το Τμήμα Ανθρωπίνων Πόρων.»

Αν υπάρξει επόμενη συνάντηση, το βήμα αυτό λειτουργεί ως σημείο εκκίνησης, καθώς τα σημεία αυτά λειτουργούν ως εφαλτήριο για τη συζήτηση και το που βρίσκεται η διαδικασία.