Θέματα Διοίκησης με αφορμή την ΕΡΤ

 

του Ναούμ Λιώτα

Το κύριο θέμα των τελευταίων ημερών είναι το κλείσιμο της ΕΡΤ, ένα θέμα που είναι ιδιαίτερα φορτισμένο συναισθηματικά για πολλούς λόγους. Θα ασχοληθώ με μια άλλη ματιά - με τη ματιά του "συμβούλου" με αυτό το θέμα, χωρίς να εκφράσω ιδεολογικές άποψεις ή συναισθηματικού τύπου επιχειρήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν, απλά θα ασχοληθώ στο άρθρο αυτό μόνο με την πλευρά της διοίκησης ενός οργανισμού και τα πιθανά μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε. Για να το κάνω αυτό, κρατώ στο μυαλό μου μια βασική υπόθεση με την οποία λειτουργώ ως σύμβουλος, κι αυτή είναι:

"Ο καθένας κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί δεδομένης της αντίληψης που έχει για τον κόσμο"

Αυτή η αντίληψη με βοηθά να αποφεύγω να μπαίνω σε κατάκριση και να κρατάω τη δημιουργική μου περιέργεια για το πως μπορεί ο πελάτης να αντιλαμβάνεται τον κόσμο...

Σε πρώτη φάση, θα ήθελα να κοιτάξουμε το θέμα θετικά. Όπως σε κάθε τι που συμβαίνει γύρω μας, δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος να δούμε τα πράγματα. Βρίσκω πολύ χρήσιμο για να αποφύγει κανείς τη θυματοποίηση και τη μεμψιμοιρία, να κοιτάει τα θετικά που υπάρχουν και μάλιστα πρώτα. Προσοχή - να κοιτάει τα θετικά που ήδη υπάρχουν και όχι να κατασκευάζει θετικά ή να ωραιοποιεί. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό - και κατ'αυτή την έννοια διαφοροποιούμαι από το πως εφαρμόζεται σε μερικές περιπτώσεις η "θετική επαναπλαισίωση". Επίσης υπογραμμίζω το "πρώτα", γιατί είναι πολύ εύκολο λόγω της εκπαίδευσης και της κουλτούρας μας να δούμε τα αρνητικά (και να δώσουμε λεπτομερές αρνητικό feedback) αλλά δεν είμαστε το ίδιο συγκεκριμένοι και άνετοι στο να δούμε τα θετικά.

Ποια είναι λοιπόν τα θετικά της κατάστασης; Αυτά που βλέπω είναι:

• Η κατάσταση αυτή έχει ενοποιήσει τον οργανισμό. Οι εργαζόμενοι της ΕΡΤ έχουν συνασπιστεί ενάντια στην κυβέρνηση που φέρει την ευθύνη κλεισίματός της.
• Η υποστήριξη ενός μεγάλου μέρους του κόσμου έχει στραφεί υπέρ της ΕΡΤ. Αν και τα πράγματα δεν ήταν έτσι λίγο καιρό πριν, ο τρόπος που έγινε η διακοπή έστρεψε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης υπέρ της ΕΡΤ.
• Σε κάθε περίπτωση, θα έχει γίνει μια προσπάθεια εξυγίανσης του οργανισμού με κάποια μικρά ή μεγαλύτερα αποτελέσματα.
• Υπάρχει διάθεση να γίνουν βαθιές τομές στον τρόπο που λειτουργούν οι οργανισμοί από την κυβέρνηση.

Ως εδώ καλά. Πιθανώς κάποιοι να συμφωνείτε ή να διαφωνείτε. Αν βιαστείτε να διαφωνήσετε, θα σας έλεγα να κοιτάξετε τα δεδομένα που έχετε μπροστά σας και να τα διαχωρίσετε όσο γίνεται από το θυμικό το οποίο πολλές φορές δε μας αφήνει να δούμε καθαρά τα πράγματα.

Συνεχίζοντας, ωστόσο, βλέπουμε ότι το κόστος που υπάρχει για να γίνουν αυτά τα θετικά είναι δύσκολο να αντεχθεί. Σκεφτείτε:

• 2656 άνθρωποι πιάστηκαν απροετοίμαστοι για μια πολύ μεγάλη αλλαγή.
• Το ξαφνικό της αλλαγής προδιαθέτει στο γεγονός ότι δεν υπάρχει στρατηγικός σχεδιασμός στην ΕΡΤ, άρα πολύ πιθανό ο νέος οργανισμός να λειτουργεί με πολλές κοινές αντιλήψεις και "τρύπες".
• Δεν υπάρχει διάλογος για την αλλαγή με αποτέλεσμα να μην υπάρχει συμφωνία και να υπάρχει τεράστια αντίσταση στην αλλαγή.
• Διαφαίνεται μια αδυναμία κατανόησης της σημασίας του τρόπου με τον οποίο γίνεται κάτι (το "πως") και όχι μόνο του περιεχομένου της αλλαγής (το "τι").
• Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας θυματοποιείται, καθώς το μήνυμα που μεταφέρεται μέσα από τις πράξεις της κυβέρνησης είναι ότι οι αποφάσεις που τους αφορούν θα παρθούν ερήμην τους. Αυτό δημιουργεί μια κοινωνία "θυμάτων" (όπως έχω ξανα-αναφέρει) καθώς ουσιαστικά λέγεται ότι τα εμπλεκόμενα μέρη δεν έχουν λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν.
• Η αντιφατικότητα των μηνυμάτων και η ασυνέπεια λόγου και πράξης (θα έχετε δει τα βιντεάκια που κυκλοφορούν με τις δηλώσεις πριν και μετά) έχουν ένα πολύ μεγάλο κόστος σε θέματα εμπιστοσύνης - όχι μόνο πολιτικά αλλά και ανθρώπινα. Σκεφτείτε, μπορείτε στην προσωπική σας ζωή να εμπιστευθείτε κάποιον που θα σας πει κάτι σήμερα, και αύριο θα κάνει κάτι τελείως διαφορετικό; Και τι σκέφτεστε για αυτό τον άνθρωπο όταν έχει μια θέση εξουσίας; Φαντάζομαι όχι τα καλύτερα...

Οπότε τα κύρια σημεία είναι:

• Έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού
• Έλλειψη προετοιμασίας για την αλλαγή
• Απότομη μεγάλη αλλαγή που ξεσηκώνει μεγάλη αντίσταση
• Αδυναμία αντίληψης της σημασίας του τρόπου με τον οποίο επιχειρείται μια αλλαγή
• Θυματοποίηση μια μερίδας συνανθρώπων μας (και κατ'αναλογία δημιουργία ενός "θύτη" και τουλάχιστον ενός "σωτήρα")
• Χάσιμο της εμπιστοσύνης.

Το περίεργο με όλα αυτά είναι ότι θα μπορούσαν να αποφευχθούν με καλύτερη πρόβλεψη και μια καλύτερη "γνώση" χειρισμού και ηγεσίας των αλλαγών. Μερικές αρχές που θα μπορούσα να αναφέρω εδώ συνοψίζονται επιγραμματικά στα παρακάτω:

1. Η αντίσταση στην αλλαγή είναι ευθέως ανάλογη με την αλλαγή που επιχειρείται. Όσο μεγαλύτερη η αλλαγή, τόσο μεγαλύτερη και η αντίσταση που θα πρέπει να αναμένεται.
2. Αν έχω μια πολύ μεγάλη αλλαγή, ο καλύτερος τρόπος διαχείρισής της είναι να την σπάσω σε κομμάτια. Αυτό θα κάνει και την αλλαγή πιο διαχειρίσιμη, όπως πιο διαχειρίσιμη θα κάνει και την αντίσταση που αναμένεται.
3. Πως μπορώ να διατηρήσω την εμπιστοσύνη και να ευθυγραμμίσω λόγο και πράξη; Η ύπαρξη στρατηγικού σχεδιασμού σε αυτό είναι πραγματικά θεμελιώδης.
4. Πως μπορώ να προετοιμάσω τους ανθρώπους για την επικείμενη αλλαγή; (Αυτό προϋποθέτει ότι με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι και το τι θα συμβεί σε αυτούς - δεν έχω κάνει "αποπροσωποποίηση" για να μπορέσω να με "δικαιολογήσω").

Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά ακόμα, αλλά νομίζω έχω υπερβεί σε μεγάλο βαθμό τις λέξεις και την υπομονή σας... Ίσως εν κατακλείδι, να αναφέρω δύο θέματα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με το γεγονός και είναι θέματα τα οποία σκέφτομαι για εμένα και το δικό μου ρόλο ως "ηγέτη" όπου αυτός εμφανίζεται (π.χ. στην επιμόρφωση ως εισηγητής).

- Ποιες αξίες εξυπηρετώ μέσα από τις πράξεις και τον λόγο μου;

- Πως μπορώ να ενδυναμώσω τους άλλους να γίνουν ηγέτες της ζωής τους και σε ανάλογους ρόλους, χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύω το ρόλο μου ως ηγέτης της διαδικασίας (ο οποίος είναι δεδομένος ως εισηγητή;)

Νομίζω ότι αυτά είναι δύο καίρια ερωτήματα που αξίζει να αναστοχαστεί οποιοσδήποτε δουλεύει σε θέση ηγεσίας με ανθρώπους καθώς θα τον βοηθήσουν στον ρόλο του αλλά και θα βοηθήσουν σημαντικά στα αποτελέσματα που θα δει στον οργανισμό του ή την ομάδα του! Ποιες θα ήταν λοιπόν οι απαντήσεις σας;

Η Ηθική της Αλλαγής και η Αντίσταση

του Λιώτα Ναούμ 

Συγκλονισμένος από τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας καθώς και από την απόφαση ενός 44χρονου επιχειρηματία στο κέντρο της Θεσσαλονίκης να δώσει τέρμα στη ζωή του, αποφάσισα να γράψω αυτό το κείμενο υπό το πρίσμα του ρόλου του οργανωσιακού συμβούλου σχετικά με τις επιδιωκώμενες αλλαγές και την ηθική στάση σε κάθε αλλαγή που στην παρούσα φάση καταπατείται . 

Το αξίωμα από το οποίο ξεκινάω είναι το εξής:

Κανένας άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να παίρνει μια μονομερή απόφαση που επηρρεάζει τις ζωές άλλων ανθρώπων χωρίς να τους δίνει φωνή σε αυτή την απόφαση.

Βλέπουμε ότι αυτό έχει καταστρατηγηθεί στην περίπτωση του μεσοπρόθεσμου και την ψήφισή του ενώ η αντίσταση που εδώ και μέρες προβάλλουν οι "αγανακτισμένοι" στις μεγάλες πόλεις της χώρας δεν έχουν ουσιαστικά ακουστεί. Ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσει κανείς ότι:

Τα άτομα δεν αντιστέκονται στην αλλαγή, αντιστέκονται στον πόνο.

Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι δεν είναι ούτε παρανοϊκοί ούτε έχουν ως προσωπική βεντέτα να εναντιώνονται σε μια κυβέρνηση ή ένα άτομο εξουσίας, οπότε είναι ασφαλές να υποθέσει κανείς ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το ζήτημα. Κάθε άλλη άποψη που υπάρχει μπορεί να δώσει πολύτιμες πληροφορίες που θα ήταν κρίσιμες για την αποτελεσματικότητα της προσπάθειας αλλαγής.

Η σύγκρουση παράγει ενέργεια. 

Το είδαμε αυτό στις τηλεοράσεις πρόσφατα. Η ενέργεια που μπορεί να χρησιμοποιήσει ένας οργανισμός ή ένα κράτος έρχεται από τρεις κυρίαρχες πηγές. Αυτές είναι:

1. Η ενεργός αναζήτηση των στόχων και η πραγματοποίηση της αποστολής του οργανισμού
2. Η αίσθηση χιούμορ που έχει ο οργανισμός και
3. Το πόσο ανοικτά και άμεσα ένας οργανισμός τιμά και δουλεύει με τη σύγκρουση και την αντίσταση. 

Η αναγνώριση της ενέργειας της αντίστασης και της σύγκρουσης βοηθά στο να διοχετευτεί σε μια πιο δημιουργική κατεύθυνση.

Το πρότυπο "δημοκρατίας" που βιώνουμε και που ουσιαστικά είναι αυτό που πρέπει να αλλάξει, είναι ένας άνθρωπος ή μια ομάδα ανθρώπων να θεωρούν ότι ξέρουν ποιο είναι το συμφέρον του λαού, χωρίς να ακούνε την κοινωνία και τις αντιδράσεις της. Αυτό δεν ισχύει πια καθώς όπως λέει ένας  γνωστός, υπάρχουν περισσότεροι και περισσότερο έξυπνοι άνθρωποι εκτός της Βουλής παρά εντός της. Αυτό το ξεπερασμένο πατριαρχικό μοντέλο λήψης μονομερών αποφάσεων έχει ξεπεραστεί προ πολλού και δυστυχώς το μόνο που κάνει είναι να δημιουργεί "θύματα" ή "θυματοποιημένους πολίτες". Η χώρα δεν μπορεί να προχωρήσει όταν ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της βρίσκονται εγκλωβισμένοι στο ρόλο του "θύματος" όπου εξωτερικές συνθήκες τις οποίες δεν επιθυμούν τους επιβάλλονται. Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό παραθέτω ένα μοντέλο:

Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η αντίσταση σε μια αλλαγή είναι θετική δύναμη καθώς το να μην παίρνω αυτό που δεν θέλω είναι σχεδόν εξίσου σημαντικό με το να παίρνω αυτό που θέλω. 

Δύο συμβουλές που μπορούν να δοθούν για την "αντιμετώπιση" της αντίστασης είναι η ακόλουθη:

1. Η αντίσταση είναι μια θετική δύναμη που θα πρέπει να την τιμήσουμε και όχι να την περιορίσουμε, να την αποφύγουμε ή να την καταπιέσουμε.
2. Η αντίσταση υπάρχει. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι είτε να τη φέρουμε στο φως και να δουλέψουμε μαζί της είτε να τη θάψουμε. Βοηθάει να επιλέγουμε σταθερά να τη φέρνουμε στην επιφάνεια.

Η Αντίσταση στην Αλλαγή στους Οργανισμούς

 

Τις τελευταίες μέρες με απασχολεί το θέμα της αντίστασης στην αλλαγή, έτσι όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τους αγρότες και τα μπλόκα στους δρόμους, οι οποίοι διαμαρτύρονται για τις αλλαγές που επιχειρεί η κυβέρνηση. Με αφορμή το γεγονός αυτό μπήκα σε σκέψεις για την έννοια της αντίστασης και το τι ακριβώς συνεπάγεται η αντίσταση στους οργανισμούς (ή ακόμα και σε εθνικό επίπεδο).

Η πρώτη μου σκέψη αφορά τα τελεσίγραφα... Είναι διαπιστωμένο ότι πολύ συχνά το να δίνει κανείς τελεσίγραφα λειτουργεί ενάντια στην προσωπική δύναμη κάποιου. Τι εννοώ; Σκεφτείται την πρόταση «Αν κάνεις αυτό, τότε κι εγώ…» και προσπαθείστε να καταλάβετε ποιος ορίζει τη συμπεριφορά μου. Ο άλλος και η απόφαση του καθορίζει τη συμπεριφορά μου, γεγονός που στερεί την προσωπική δύναμη και απόφαση.

Ουσιαστικά, η αντίσταση (όπως στο παράδειγμα μας είναι τα μπλόκα των αγροτών), θα πρέπει να αντιμετωπίζεται από την αρχή με θετικό τρόπο ως εξής (Karp, 1996):

1. Η αντίσταση είναι μια θετική δύναμη και χρειάζεται να της δοθεί ο απαραίτητος χώρος και προσοχή και όχι να προσπαθήσει κανείς να την καταπιέσει, να την αποφύγει ή να την μειώσει.

2. Η αντίσταση είναι εκεί. Η μόνη επιλογή που έχει κανείς είναι είτε να την αφήσει να εκφραστεί ή να την θάψει. Είναι προτιμότερο να την αφήσει κανείς να βγει στην επιφάνεια.

Μία στρατηγική 4 βημάτων και μια προϋπόθεση για δουλειά με τις αντιστάσεις δίνεται σε αυτό το σημείο επιγραμματικά από το ίδιο βιβλίο.

Προϋπόθεση

Να είστε σαφείς και σύντομοι στο τι είναι αυτό που ζητείται από αυτούς που αντιστέκονται στην αλλαγή. Αυτό είναι απολύτως απαραίτητο διότι όσο πιο ξεκάθαρη είναι η θέση της αλλαγής που επιδιώκεται, τόσο πιο ξεκάθαρη θα είναι και η αντίσταση (και κατά συνέπεια τόσο πιο εύκολο να δουλέψει κάποιος μαζί της).

Βήμα 1ο – Φέρτε την Αντίσταση στην Επιφάνεια

Αρχικά ένας αριθμός ατόμων αποφεύγει να φέρει την αντίσταση στην επιφάνεια για πολλούς λόγους. Μπορεί να μην υπάρχει εμπιστοσύνη ή μπορεί και οι ίδιοι να μην είναι ξεκάθαροι με την αντίσταση στην αλλαγή που φέρουν. Είναι σημαντικό να θεωρείται σε αυτό το σημείο ότι η αντίσταση είναι φυσική και δρα ως προστατευτικός μηχανισμός. Κατά αυτή την έννοια μπορεί να δουλευτεί ευκολότερα αν:

1. Γίνει ασφαλής να δουλέψει κανείς μαζί της – Πρέπει να διευκρινιστεί ότι δε δημιουργείται πρόβλημα όταν κάποιος μιλάει ανοιχτά.

2. Ζητείστε να γίνει «όλη» η αντίσταση γνωστή – Μπορεί να μη σας αρέσει να σας λένε σε τι δε συμφωνούν οι άλλοι μαζί σας, αλλά είναι πραγματικά προς το συμφέρον σας να γίνουν πλήρως γνωστές οι διαφωνίες. Μην ξεχάσετε να ευχαριστήσετε κάθε άτομο που εκφράζει διαφορετική γνώμη, αφού στο κάτω κάτω εσείς ζητάτε να γίνει γνωστή η αντίσταση.

Βήμα 2ο – Τιμήστε την Αντίσταση

1. Ακούστε – Αυτή είναι η στιγμή που πρέπει κανείς να ακούσει τις αντιστάσεις. Όταν κάποιος μιλάει για τις αντιστάσεις του στην αλλαγή σας λέει δύο πράγματα που είναι πολύ σημαντικά: α) πληροφορίες σχετικά με το γιατί μπορεί να μην είναι λειτουργική η αλλαγή που επιδιώκετε και β) πληροφορίες σχετικά με το τι είναι σημαντικό για το άλλο άτομο ή ομάδα.

2. Αναγνωρίστε την αντίσταση – Αναγνωρίζοντας την αντίσταση και ονοματίζοντάς την γίνεται ένα πολύ σημαντικό βήμα, καθώς δίνετε την αίσθηση σε αυτούς που αντιστέκονται στην αλλαγή ότι η άποψή τους είναι σημαντική. Η αναγνώριση αυτή τιμάει τις απόψεις και τις αμφιβολίες των άλλων και το δικαίωμά τους στο να τις έχουν.

3. Ενισχύστε το Δικαίωμα στην Αντίσταση – Καθώς αρχίζει να εγκαθιδρύεται σχέση εμπιστοσύνης, η αντίσταση μπορεί να έρθει στην επιφάνεια πιο εύκολα.

Βήμα 3ο – Εξερεύνηση της Αντίστασης

Αυτό το κομμάτι το θεωρώ προσωπικά εξαιρετικά χρήσιμο να δουλευτεί. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει επίγνωση και παρατήρηση για να μπορέσει να έρθει στο φως και να διαχωριστεί η αυθεντική αντίσταση από την ψευδοαντίσταση.

1. Αυθεντική Αντίσταση και Ψευδοαντίσταση – Δεδομένου ότι η ομάδα ή το μέλος που αντιστέκεται έχει νιώσει αρκετά ασφαλές από τα προηγούμενα βήματα, μπορεί και από τις δύο πλευρές να εξερευνηθούν τα αίτια της αντίστασης. Δύο είδη υπάρχουν σε αυτή την περίπτωση: η αυθεντική αντίσταση και η ψευδοαντίσταση. Η αυθεντική αντίσταση σχετίζεται με την επιδιωκόμενη αλλαγή και έχει ως στόχο να την αποτρέψει ή να την εμποδίζει. Η ψευδοαντίσταση δεν έχει καμία σχέση με την αλλαγή αλλά συνήθως σχετίζεται με γεγονότα που έχουν να κάνουν με το παρελθόν του ατόμου ή της ομάδας που αντιστέκεται στην αλλαγή. Παραδείγματα εδώ είναι η απέχθεια για την εξουσία ή την ομάδα που αποτελεί το σύμβολο της εξουσίας, μια γενικότερη καχυποψία για τους ανθρώπους και τα κίνητρά τους ή το να μην παίρνει κάποιος την αναγνώριση που πιστεύει ότι αξίζει.

Είναι ενδιαφέρον και εδώ το παράδειγμα των αγροτών και το ποιο μέρος αντιστέκεται σε επιδιωκόμενες αλλαγές και το κομμάτι που έχει να κάνει περισσότερο με παρελθούσες καταστάσεις ή με τα υπόλοιπα κομμάτια ψευδοαντίστασης που προαναφέρθηκαν. Παρόμοιες καταστάσεις μπορεί να δει κανείς στους οργανισμούς με πολύ σημαντικό παράγοντα τη μη αναγνώριση.

Η ψευδοαντίσταση μπορεί να καταπολεμηθεί πολύ εύκολα μόλις αναγνωριστεί ότι συμβαίνει. Χρειάζεται προσοχή στο να μην ερωτηθεί το «γιατί» σε αυτές τις περιπτώσεις είναι σα να ζητάτε από το άτομο που έχει αντιστάσεις να υπεραμυνθεί και να δικαιολογήσει την αντίσταση του, γεγονός που ενισχύει την αντίσταση και την οδηγεί και σε υπόγεια μονοπάτια.

2. Διερεύνηση – Για τα κομμάτια της αυθεντικής αντίστασης είναι σημαντικό να εξερευνηθεί και να προταθούν λύσεις, επίσης με αυθεντικότητα. Π.χ. «Δεν είχα κατανοήσει ότι υπήρχε πρόβλημα χρόνου, μήπως θα μπορούσε να γίνει κάτι για να σου ελευθερώσουμε περισσότερο χρόνο;». Γενικά οτιδήποτε τοποθετήσει το άτομο ή την ομάδα που αντιστέκεται από μια στάση αντί-δρασης, σε μια θέση δράσης, είναι βοηθητικό.

Βήμα 4ο – Επανάληψη/Σύνοψη

Είναι σημαντικό να κρατάτε σημειώσεις στην διάρκεια των συναντήσεων. Όταν κρατάτε σημειώσεις, δείχνετε ότι σέβεστε τις απόψεις των άλλων. Επίσης, επιβεβαιώνετε ότι δε θα ξεχάσετε κάποιο μέρος της αντίστασης που βγαίνει στο φως. Αν ξεχάσετε και δεν αντιμετωπίσετε κάποιο μέρος της αντίστασης αυτής, τότε υπάρχει κίνδυνος για τη μελλοντική αξιοπιστία σας.

Τα τελευταία 10 λεπτά σε οποιαδήποτε συνάντηση που σχετίζεται με την αλλαγή, θα είναι καλό να αφιερώνεται στο να ξανα-αναφερθούν όλες οι αντιστάσεις οι οποίες αναφέρθηκαν και όσα μέτρα έχουν αποφασιστεί για να τις αντιμετωπίσουν. Π.χ. «Κώστα, ανέφερες ότι θεωρείς ότι η αλλαγή αυτή δε θα είναι δίκαιη για τα νεότερα μέλη που εισέρχονται στην ομάδα. Δεσμευτήκαμε να το τσεκάρουμε με το Τμήμα Ανθρωπίνων Πόρων.»

Αν υπάρξει επόμενη συνάντηση, το βήμα αυτό λειτουργεί ως σημείο εκκίνησης, καθώς τα σημεία αυτά λειτουργούν ως εφαλτήριο για τη συζήτηση και το που βρίσκεται η διαδικασία.

Topdog / Underdog

Μεταφράζω ένα κομμάτι από το εξαιρετικό βιβλίο The Change Leader - Using a Gestalt Approach with Work Groups. Δίνει πολύτιμες κατευθύνσεις για δουλειά στους οργανισμούς σχετικά με το δίπολο που στα αγγλικά αποκαλείται Topdog / Underdog.

Σκεφτείτε την τελευταία φορά που καθίσατε να προγραμματίσετε και να στοχοθετήσετε όλα αυτά που θέλετε να αλλάξετε στο νέο έτος... Το κρατήσατε; Όπως και πολλοί ενήλικοι σαν εμένα, σταμάτησα να προγραμματίζω γιατί δεν κρατάω τους περισσότερους από τους στόχους που θέτω.

Χρησιμοποιώντας την υπόθεση ότι όλα τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά λειτουργούν μέσω των αντιθέτων, μια τέτοια διάσταση είναι και αυτό που αποκαλείται στα αγγλικά topdog / underdog. Αυτό είναι που σταματά τους περισσότερους ανθρώπους να τηρήσουν τις υποσχέσεις που θέτουν στις αρχές του έτους και από το να πραγματοποιήσουν αυτά που θέλουν μέσω προγραμμάτων αυτο-βοήθειας.

 Το TopDog (σ.τ.Μ.: σκοπίμως δε μεταφράζεται ο όρος καθώς αποτελεί ορολογία σε αυτό το περιεχόμενο) είναι το μέρος σας που στεγάζει τη δύναμή σας. Σας δίνει όλες τις ιδιότητες για να πάρετε αυτό που χρειάζεστε, δηλ. ώθηση, αντοχή, φιλοδοξία, ανάληψη ρίσκου και την ανάγκη επίτευξης (αλλαγή). Όλες οι ανάγκες της αυτοβελτίωσης (π.χ. κόψιμο τσιγάρου, χάσιμο 10 κιλών, το να πάρει κανείς ένα επιπλέον πτυχίο) όλα στεγάζονται σε αυτό το μέρος σας.

Το UnderDog  είναι το μέρος σας που στεγάζει την αντίσταση. Η λειτουργία του είναι να σας κρατάει ασφαλείς και ζωντανούς. Έχει να κάνει με χαρακτηριστικά όπως οι ανάγκες για ασφάλεια, άνεση, θεραπεία και την επιθυμία για μια ιεραρχία και έναν τρόπο που γίνονται τα πράγματα.

Το TopDog θα σας βάλει στο δρόμο της επιτυχίας, ωστόσο το UnderDog θα επεμβαίνει συνεχώς για να σας χαλάει το ταξίδι. Π.χ. δεσμεύεστε να έχετε περισσότερη κατανόηση και επικοινωνία με τους συνεργάτες σας, αλλά περιμένετε μέχρι τελευταία στιγμή για να δηλώσετε ότι δεν είστε ευχαριστημένος με τη δουλειά που έχει γίνει.

Με το που θα συμβεί μια αποτυχία, υπάρχει μια έξαρση ενοχής και αυτό-υποτίμησης και μια μεγαλύτερη πεποίθηση και προσπάθεια να "εξαλειφθεί" το πρόβλημα την επόμενη φορά. Αυτό συνεχώς συνεχίζεται μέχρις ότου σταδιακά να παραδεχθείτε την ήττα σας.

Με το που θα αθετηθεί μια στοχοθέτηση για τη βελτίωση κάποιου πράγματος ή του εαυτού σας, υπάρχει η τάση για το topdog να προσπαθήσει να εξοντώσει το underdog. Αν και το topdog χαρακτηρίζεται από επιμονή, κίνητρο και φιλοδοξία, και το underdog από την ανάγκη για σιγουριά και άνεση, αν η σύγκρουση μεταξύ τους συνεχιστεί για αρκετό καιρό, το underdog είναι αυτό που πάντα κερδίζει!

Το δίπολο topdog/underdog περιγράφει το πόσο διατεθειμένοι είστε να κυνηγήσετε αυτό που θέλετε σε αντιπαράθεση με το πόσο ρίσκο είστε διατεθειμένοι να αναλάβετε. Το topdog σας πηγαίνει εκεί που θέλετε να πάτε, αλλά είναι το underdog που σας κρατάει ζωντανούς. Το underdog θα σας σταματήσει από το να αναλάβετε πάρα πολλά, από το να βάλετε υπερβολικούς στόχους και από το να δεσμευτείται σε πράγματα που δεν είναι σε τελική ανάλυση για το ουσιαστικό συμφέρον σας. Για παράδειγμα, είναι το topdog το οποίο υπόσχεται ότι δεν θα δεχθεί άλλη πίεση από το αφεντικό σε μια συνάντηση στελεχών, και είναι το underdog που εμποδίζει στη φωνή να βγει προς τα έξω πριν καταφέρετε να πείτε αυτά που θέλετε στο αφεντικό σας και να διαπράξετε οργανωσιακή "αυτοκτονία".

Αν το topdog έχει εξολοθρεύσει το underdog τότε δημιουργείται μια επικίνδυνη κατάσταση όπου το άτομο παίρνει ρίσκα χωρίς να υπολογίζει το κόστος, αντιμετωπίζει κατά μέτωπο όλα τα άτομα ανεξαρτήτως θέσεως και συμπεριφοράς, και τείνει να βλέπει τον εαυτό του ως αθάνατο. Αυτό όμως οδηγεί το άτομο είτε στο να "αυτοκαταστραφεί" (στο οργανωσιακό πλαίσιο) είτε ο οργανισμός να τους κάνει πέρα.

Από την άλλη, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στους οργανισμούς που το underdog τους έχει εξολοθρεύσει το topdog. Σε αυτή την περίπτωση τα άτομα δεν παίρνουν ρίσκα, δεν έχουν απόψεις διαφορετικές από της πλειοψηφίας, δεν κάνουν εθελοντικά τίποτα και δεν αφήνουν σημάδια για το αν ήταν την προηγούμενη εβδομάδα παρόντα ή όχι.

Είναι σημαντικό να αντιληφθεί κανείς ότι χρειάζεται και το topdog και το underdog για να είναι αποδοτικός. Αντί για να τα έχει σε συνεχή αντιπαράθεση μεταξύ τους, το κόλπο είναι να τα ενσωματώσει και να μπορέσει να τα κάνει να συνεργάζονται. Για παράδειγμα, αντί να χάσει κανείς δέκα κιλά, μπορεί να χάσει δύο και να αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει ή όχι. Αντί κανείς να δέχεται δημοσίως να τον προσβάλει κάποιος ανώτερος και να το καταπίνει ή δημοσίως να αντιπαρατεθεί μαζί του, μπορεί να βρει ένα χρόνο και μέρος για να εκφράσει αυτό που νιώθει και να βρουν μαζί έναν τρόπο για το πως μπορεί η σχέση να λειτουργήσει καλύτερα και για τους δύο.

Μπορείτε να αναγνωρίσετε καταστάσεις που ήταν παρόντα αυτά τα δύο χαρακτηριστικά; (στη συμπεριφορά, στα συναισθήματα, στην εμπειρία ζωής σας)