"Αυτό που είναι, είναι" ή Αντιμετωπίζοντας τους Φανταστικούς Κινδύνους

Διαβάζοντας ένα βιβλίο το οποίο συνιστώ - δυστυχώς δεν έχει μεταφράστει - λέγεται "Getting Real" και είναι της Susan Campbell, με τράβηξε ένα απόσπασμα το οποίο έχει τίτλο "Φανταστικός Κίνδυνος". Σε ένα κομμάτι είναι κάτι που με απασχολούσε πρόσφατα αλλά και ένα θέμα που λίγο πολύ αντιμετωπίζουμε όλοι μας. Έτσι μπήκα στη διαδικασία να μεταφέρω κάποια πράγματα από εκεί με το δικό μου στυλ γραφής.

... Ο Fritz Perls συνήθιζε να λέει "Αυτό που είναι, είναι." Ακούγεται αρκετά απλό, σωστά; Ωστόσο είναι αρκετά δύσκολο για τους περισσότερους ανθρώπους να το κατανοήσουν πλήρως. Έχουμε να κάνουμε με τα εγωικά μυαλά μας τα οποία διαμορφώνονται από την παιδική μας ηλικία να προσέχουν για τον κίνδυνο. Μερικές φορές το να παρατηρείς αν υπάρχει κίνδυνος στο περιβάλλον είναι πολύ χρήσιμο και απαραίτητο - όπως όταν διασχίζουμε το δρόμο ή όταν μαγειρεύουμε και έχουμε το φαγητό "στη φωτιά". Τις περισσότερες φορές όμως, το μυαλό μας φαντάζεται κίνδυνο εκεί που δεν υπάρχει. Ας δούμε το παράδειγμα που δίνει η Susan Campbell...

Είναι η Φερν και ο Λανς, ο σύντροφος της, σε ένα πάρτυ, όταν ξαφνικά ο Λανς απομακρύνεται από το πλάι της. Όταν η Φερν βλέπει τον Λανς να απομακρύνεται μπορεί να φανταστεί ότι δεν εγκρίνει κάτι το οποίο έκανε. Το ότι απομακρύνεται μπορεί να μην έχει να κάνει σε τίποτα με τα σενάρια που κάνει στο μυαλό της, ωστόσο αυτά είναι που τη βοηθούν να έχει τον έλεγχο. Υποστηρίζουν την ψευδαίσθηση ότι ξέρει τι πραγματικά συμβαίνει. Ότι μπορούν να τη βοηθήσουν να περιμένει την επόμενη κίνηση και να της επιτρέψουν να αποφύγει περαιτέρω ζημιά του εγώ της. Στην προκειμένη περίπτωση, μπορεί να οπλιστεί με δικαιολογίες και κατηγόριες έτσι ώστε όταν αυτή και ο Λανς βρεθούν στο σπίτι θα είναι σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό της για όλα εκείνα τα οποία (φαντάζεται ότι) την κατηγορεί ο Λανς. Αυτός ο τρόπος νοητικής στρατηγικής την εμποδίζει να δει και να βιώσει "αυτό που είναι".

Τόσο απλό και όμως το έχουμε κάνει τόσο πολύπλοκο, δε συμφωνείτε; Βλέπουμε κατ' ουσίαν αυτό που έχουμε γαλουχηθεί και εκπαιδευτεί να βλέπουμε και σε πολύ μικρότερο βαθμό (και αν μπορούμε έστω σε μικρό βαθμό) βλέπουμε αυτό που είναι και αυτό που συμβαίνει στο εδώ και τώρα. Τα εγωικά μυαλά μας είναι γεμάτα με τις ιδέες για το πως είναι ο άνθρωπος ("τι σου είναι ο άνθρωπος..."), πως "γίνονται" τα πράγματα, και πως "συνομωτεί" το σύμπαν. Σα να πήρε πολύ περισσότερο χώρο το μυαλό για λειτουργίες στις οποίες δε θα έπρεπε να έχει τον πρώτο λόγο. Πόσοι από εμάς έχουμε ένα μυαλό το οποίο δε μας αφήνει να ξεκουραστούμε καθώς μας λέει με τον εσωτερικό του διάλογο, τι θα πρέπει να προσέχουμε, τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς, τι θα πρέπει να περιμένουμε και να προσδοκούμε σε κάθε περίπτωση κ.ο.κ. Πολύς διανοητικός θόρυβος που στην πραγματικότητα θολώνει αυτό που πραγματικά είναι!

Συνήθειες και μοτίβα συμπεριφοράς

Του Ναούμ Λιώτα

Το θέμα του σημερινού post έχει να κάνει με κάτι συνηθισμένο... Πρόκειται για τις συνήθειες και τα μοτίβα ή σχήματα συμπεριφοράς που χρησιμοποιούμε. Καθημερινά ακολουθούμε συγκεκριμένες λειτουργίες και κάνουμε κινήσεις χωρίς επίγνωση καθώς μας έχουν γίνει συνήθεια. Αυτό είναι κάτι πολύ χρήσιμο, καθώς θα ήταν πολύ δύσκολο να χρησιμοποιούμε συνεχώς την επίγνωσή μας για να έχουμε συνεχή εγρήγορση π.χ. στον τρόπο που περπατάμε, που οδηγούμε, την εξωλεκτική επικοινωνία μας ή τις λέξεις που θα πούμε. Οι συνήθειες και τα μοτίβα συμπεριφοράς μας, μας επιτρέπουν να εγκαθιδρύσουμε μια τάξη σε έναν χαοτικό και απρόβλεπτο κόσμο θεωρώντας ότι αυτό που συνέβη χθες, θα επαναληφθεί και σήμερα και πιθανόν αύριο. Και σε πολλές περιπτώσεις έχουμε δίκαιο... Και χρειάζεται να διαχειριστούμε το καθημερινό άγχος και τον φόβο που μας προκαλεί ένας κόσμος με πολλές απρόβλεπτες καταστάσεις, κινδύνους και δυσκολίες.

Οι συνήθειες είναι καταγεγραμμένες στο σώμα μας και μια προσεκτική παρατήρηση των ανθρώπων θα μας δώσει κάποια στοιχεία. Κατά τον ίδιο τρόπο, μια καθιστική ζωή δίνει ένα διαφορετικό σώμα από μια πιο ενεργή/αθλητική ζωή - είναι κάτι αναμενόμενο... Όσο για τις συνήθειες, μας βοηθούν να προβλέψουμε, να είμαστε προετοιμασμένοι, να αισθανθούμε ότι έχουμε έναν στοιχειώδη (ή και μεγαλύτερο) έλεγχο στο περιβάλλον μας.

Από την άλλη πλευρά, οι συνήθειες και τα μοτίβα συμπεριφοράς μας κάνουν άκαμπτους και υπερβολικά προβλέψιμους. Και οι χειρότερες πλευρές της συνήθειας όταν το παρακάνουμε είναι το ότι οδηγούμαστε στην "βαρεμάρα" και στην καταπίεση οποιασδήποτε σπίθας δημιουργικότητας υπάρχει μέσα μας.

Δυστυχώς, το να "σπάσουμε" κάποια συνήθεια εμπεριέχει ένα κομμάτι ξεβολέματος. Αυτό όμως το "ξεβόλεμα" χρειάζεται να το αντέξουμε εφόσον κατανοήσουμε ότι θέλουμε να "αλλάξουμε μια συνήθεια" και είτε να την αλλάξουμε με μια καινούρια ή να απελευθερώσουμε ένα κομμάτι "ενέργειας" που ήταν δεσμευμένο το οποίο θα χρησιμοποιήσουμε "αλλιώς".

Κατά αναλογία με τους ανθρώπους, και οι οργανισμοί επενδύουν σε ένα πρωτόκολλο και μια κουλτούρα ώστε να μπορέσουν να έχουν μια σειρά που γίνονται τα πράγματα για να μπορέσει η διοίκηση να προβλέψει το που πηγαίνει ο οργανισμός. Σκεφτείτε πόσο σημαντικά στοιχεία είναι οι προϋπολογισμοί, οι οικονομικές προβλέψεις, οι έρευνες αγοράς, οι στατιστικές μελέτες. Από την άλλη, όταν αυτά τα στοιχεία κατακυριεύσουν τον οργανισμό μπορεί να καταπνίξουν την καινοτομία και την αίσθηση νοήματος που έχουν οι άνθρωποι που δουλεύουν στον οργανισμό. Όταν λοιπόν αυτά τα στοιχεία κυριεύσουν την κουλτούρα του οργανισμού και παγιωθεί ο τρόπος λήψης αποφάσεων αγνοώντας τους ανθρώπους, την καινοτομία, την αλλαγή και τον διαφορετικό τρόπο να γίνονται τα πράγματα τότε επικρατεί μια γενικότερη απαισιοδοξία στον οργανισμό και οι άνθρωποι χάνουν το νόημα της εργασίας τους ενώ εξαντλείται η καινοτομία του οργανισμού.

Θυμηθείτε αυτό που έλεγε ο Αϊνστάιν: "Ο ορισμός της τρέλας είναι να κάνεις συνέχεια το ίδιο πράγμα και να περιμένεις διαφορετικό αποτέλεσμα". 

Τι λέτε λοιπόν; Μήπως είναι ώρα να αλλάξετε κάποια έστω μικρή συνήθεια; Η εμπειρία πάντως δείχνει ότι ακόμη και μικρές αλλαγές μπορεί να έχουν ένα απρόσμενα σημαντικό αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα!

Remember: A small change can go a long way...

Τα εμπόδια στην επικοινωνία

Η επικοινωνία αποτελεί μια διαδικασία που συμβαίνει ταυτόχρονα σε ένα πλήθος επιπέδων. Υπάρχει το περιεχόμενο, η διαδικασία του τι λέγεται, το εξωλεκτικό μήνυμα που μεταφέρεται, ενώ συχνά η πρόθεση και τα κίνητρα της επικοινωνίας μπορεί να παραμένουν κρυμμένα από τα άτομα που επικοινωνούν. Πολύ συχνά, η επικοινωνία έχει ως στόχο να ελέγξει τις αντιδράσεις των άλλων κάτι που αποκαλύπτεται από πολλά γεγονότα όπως:

1. το να λέμε πράγματα για να εντυπωσιάσουμε,
2. το να χειριζόμαστε ανθρώπους για να πάρουμε αυτό που θέλουμε,
3. το να είμαστε ευγενικοί ή να μη μιλάμε για να αποφύγουμε τη σύγκρουση,
4. το να λέμε ψέματα για να «προστατέψουμε» τα συναισθήματα των άλλων,
5. το να διακόπτουμε για να πάρουμε προσοχή κ.ο.κ.

Πολλά επιμορφωτικά προγράμματα για τις επιχειρήσεις είναι εστιασμένα στον έλεγχο της συμπεριφοράς των άλλων - π.χ. τεχνικές για να τραβήξει κανείς περισσότερους πελάτες. Όσο κι αν αυτά τα εκπαιδευτικά/επιμορφωτικά προγράμματα είναι ενδιαφέροντα, τους λείπει η αναγνώριση ενός σημαντικού παράγοντα. Το 90% της επικοινωνίας μας βασίζεται σε μοτίβα που ούτως ή άλλως έχουν στόχο να ελέγξουν τη συμπεριφορά των άλλων. Και παράλληλα οι αντιστάσεις που έχουν αναπτυχθεί από όλους μας σε αυτά τα μοτίβα είναι εξίσου ισχυρά.

Σκεφτείτε για παράδειγμα ένα μηχανικό χαμόγελο - συνήθως αυτό προέρχεται από μια ασυνείδητη άμυνα που λέει "Σε παρακαλώ μη με πληγώσεις", ή "σε παρακαλώ συμπάθησέ με". Σε κάθε περίπτωση, η συμπεριφορά αυτή έχει ως στόχο τον έλεγχο της συμπεριφοράς των άλλων. Ωστόσο στερείται επίγνωσης και παρουσίας στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή (εφόσον είναι μηχανική) και άρα χάνει το βασικό ζητούμενο που είναι η επικοινωνία.

Η επιθυμία ελέγχου έρχεται κυρίως από την επιθυμία να παραμείνουμε στα πλαίσια τα οποία αισθανόμαστε ασφαλείς και άνετοι - να αποφύγουμε να νιώσουμε αμηχανία, ανασφάλεια ή απλώς "μη άνετα". Ωστόσο, το να βασίζουμε την αίσθηση αυτοπεποίθησής μας στην ικανότητά μας να ελέγξουμε τα εξωτερικά γεγονότα στην ουσία μας οδηγεί να αισθανόμαστε ότι δεν έχουμε τον έλεγχο. Αυτό το παράδοξο μπορεί να επιλυθεί ως εξής: να κατανοήσουμε τον εαυτό μας και άρα να βασίσουμε την αυτοπεποίθησή μας στην επίγνωση του εσωτερικού μας εαυτού κάθε στιγμή καθώς οι καταστάσεις γύρω μας αλλάζουν. Αυτό θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί μια πνευματικού τύπου άσκηση επίγνωσης, η οποία δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα σε αυτό που υπάρχει και είναι εν εξελίξει αυτή τη στιγμή, από ότι στο να νιώθουμε άνετα. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να καλλιεργήσουμε ουσιαστική αυτοπεποίθηση και να αισθανθούμε παρόντες και κύριοι της ζωής μας.

Από το site Arts in HRM - Εργαστήριο που πραγματοποιείται στο κέντρο επιχειρηματικότητας Εργάνη και αποσπάσματα από το βιβλίο της Susan Campbell, Getting Real - 10 Truth Skills You Need to Live an Authentic Life, H. J. Kramer, New World Library, 2001