Εσωστρέφεια και Εξωστρέφεια στην Ηγεσία και στη Συνέντευξη Επιλογής Προσωπικού

Του Λιώτα Ναούμ 

Ποιος είναι εσωστρεφής και ποιος εξωστρεφής; H εξωστρέφεια συσχετίζεται πολύ συχνά με την κοινωνική διάσταση της προσωπικότητας. Ο εξωστρεφής αναζητά και επιλέγει να βρίσκεται (ίσως και συνεχώς) με ανθρώπους ενώ ο εσωστρεφής αποφεύγει τις κοινωνικές συγκεντρώσεις και προτιμά συχνά να είναι μόνος/μόνη προκειμένου να σκεφτεί και να συλλογιστεί ενώ επιδεικνύει πιο μαζεμένη και απομονωμένη συμπεριφορά σε κοινωνικές συνευρέσεις.

Σκεφτείτε για λίγο τη ζωή σας και δείτε τη δουλειά σας ή την τάξη σας. Σκεφτείτε εκείνους τους ανθρώπους που επιβραβεύονται και παίρνουν τα εύσημα. Σε ένα συνηθισμένο περιβάλλον, θα συνειδητοποιήσετε ότι οι εξωστρεφείς είναι εκείνοι που λαμβάνουν την επιβράβευση. Η αλήθεια είναι ότι εκείνους και εκείνες τις οποίες βγαίνουν συχνά προς τα έξω (και κάνουν "θόρυβο")  επιλέγουμε συχνά για θέσεις ηγεσίας.

Συνήθως εκείνους και εκείνες που σκέφτονται πριν μιλήσουν, αυτούς που τυπικά επιλέγουν τη δουλειά σε μικρές ομάδες αντί για το μεγάλο κοινό, εκείνους και εκείνες που δε βγαίνουν προς τα έξω συνήθως δε τους δίνούμε ιδιαίτερη σημασία και δε τους εκτιμάμε όσο θα έπρεπε...

Αν είναι αυτή και η δική σας αντίληψη του πως έχουν τα πράγματα, δεν είστε ο μόνος ή η μόνη. Υπάρχουν έρευνες που υποδεικνύουν ότι ιδιαίτερα οι δυτικές κοινωνίες και περισσότερο από όλες η αμερικάνικη προτιμά και δίνει προβάδισμα στην εξωστρέφεια – κάτι που δημιουργεί μια προκατάληψη στην κουλτούρα μας.

Ποια είναι τα προβλήματα αν όντως υπάρχει αυτή η προκατάληψη; Καταρχάς, οι εξωστρεφείς μπορεί να επιβληθούν απλώς και μόνο με τη δύναμη της προσωπικότητάς τους όταν είναι σε θέσεις εξουσίας. Όποιος έχει δουλέψει με έναν εξωστρεφή προϊστάμενο ή μια εξωστρεφή προϊσταμένη με ισχυρή θέληση ξέρει πόσο δύσκολο είναι να του/της φέρει κανείς αντίρρηση ή να τον/την αντιμετωπίσει. Επίσης, δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι εκείνοι που προκάλεσαν τη διεθνή οικονομική κρίση ήταν οι εξωστρεφείς επενδυτές της Wall Street, οι οποίοι με λίγη σκέψη και παίρνοντας ένα απερίσκεπτο ρίσκο προχώρησαν σε πολύ επικίνδυνες επενδύσεις φέρνοντας τη παγκόσμια οικονομία σε δύσκολη θέση.

Το άλλο πρόβλημα είναι ότι συνήθως οι εσωστρεφείς είναι αυτοί που έχουν καλύτερες ιδέες. Ο Jim Collins έκανε μια έρευνα που δημοσιεύεται στο βιβλίο του Good to Great σε έντεκα εταιρείες οι οποίες ήταν συνεχώς στην κορυφή των ανταγωνιστικών τους εταιριών και παρέμεναν εκεί για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό που πρόσεξε είναι ότι καμιά από αυτές τις εταιρείες δεν είχε στην ηγεσία της αυτό το στερεοτυπικό εξωστρεφές «αφεντικό» (top-dog). Κάθε μία από αυτές τις εταιρείες είχε ένα άτομο στην ηγεσία της που οι εργαζόμενοι το περιέγραφαν ως: ενθαρρυντικό, σκεφτικό, στοχαστικό και εσωστρεφές. Και οι έντεκα εταιρείες στην κορυφή είχαν στην ηγεσία τους άτομα εμφανώς εσωστρεφή!

Σύμφωνα με όλα τα προηγούμενα και τα όσα αναφέρονται στις πιο σύγχρονες μελέτες, οι εξωστρεφείς θα πρέπει να μάθουν σε θέσεις ηγεσίας να χαλαρώνουν και ιδιαίτερα στο πως χειρίζονται το πάθος και την πειθώ τους για να καμουφλάρουν τις αμφιβολίες τους. Πολύ συχνά μπορεί να μην καταλαβαίνουν ότι δεν είναι τόσο σίγουροι για τον εαυτό τους όσο πιστεύουν ότι είναι. Θα πρέπει να μάθουν να ακούν και άλλες ιδέες και φωνές.

Από την άλλη, αν έχετε εσωστρεφή άτομα ως υφισταμένους θα είναι χρήσιμο να τα αναζητήσετε και να μάθετε από αυτά. Επειδή δεν είναι τα πρώτα που θα σας ζητήσουν να τα επιλέξετε για μια εργασία – ίσως λόγω συστολής ή κρατήματος, δε σημαίνει ότι δεν έχουν να προσφέρουν ιδιαίτερα πολλά και εξαιρετικές ενοράσεις και ιδέες σε μια ομάδα.

Οι εσωστρεφείς από την άλλη θα πρέπει να μάθουν να μιλάνε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και θάρρος. Η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθηση είναι περιοχές που χρειάζονται ενίσχυση αλλά δεν πρέπει να απογοητεύεστε αν ανήκετε σε αυτή την κατηγορία! Μόνο και μόνο επειδή ζείτε σε έναν κόσμο που συνεχώς μιλάει, δε σημαίνει ότι η δική σας άποψη ή ιδέα δεν έχει το χώρο της και τη θέσης – απλώς χρειάζεται να βρείτε τον τρόπο που σας ταιριάζει ενώ ταυτόχρονα να παραμείνετε αληθινοί σε αυτό που είστε.

Μια τελευταία παρατήρηση. Επειδή στο προηγούμενο post μιλήσαμε για τη συνέντευξη επιλογής προσωπικού και το πως κανείς μπορεί να κάνει μια καλή πρώτη εντύπωση, θα πρέπει οι εσωστρεφείς να έχουν το νου τους καθώς οι πρώτες εντυπώσεις είναι καταλυτικές, ιδιαίτερα αν το άτομο που κάνει την πρόσληψη ανήκει στον εξωστρεφή τύπο ανθρώπου. Οι εσωστρεφείς δεν είναι τόσο καλοί στις πρώτες εντυπώσεις καθώς χρειάζονται λίγο χρόνο να αισθανθούν άνετα και να εμπιστευτούν ένα άγνωστο άτομο... Για το λόγο αυτό θα πρέπει να επενδύσουν περισσότερο χρόνο σε προετοιμασία από τα εξωστρεφή άτομα. Θα πρέπει να έχουν έτοιμες κάποιες απαντήσεις ενώ θα πρέπει να σκεφτούν και τις ερωτήσεις που θέλουν να κάνουν στο τέλος.

Bollen, D. (2014) Do we Idolize Extroverts and Undervalue Extroverts?, LinkedIn blog post

Deutsch, B. (2014) Introverts are set-up for failure in Job Interviews, LinkedIn blog post

Fishman, I., Ng, R. and Bellugi, U. (2010). Do Extraverts Process Social Stimuli Differently from Introverts?, Cognitive Neuroscience, Psychology Press.

Williams, B. (2012), Why it’s time for Quiet Introverted Leaders, Psychology Today

Topdog / Underdog

Μεταφράζω ένα κομμάτι από το εξαιρετικό βιβλίο The Change Leader - Using a Gestalt Approach with Work Groups. Δίνει πολύτιμες κατευθύνσεις για δουλειά στους οργανισμούς σχετικά με το δίπολο που στα αγγλικά αποκαλείται Topdog / Underdog.

Σκεφτείτε την τελευταία φορά που καθίσατε να προγραμματίσετε και να στοχοθετήσετε όλα αυτά που θέλετε να αλλάξετε στο νέο έτος... Το κρατήσατε; Όπως και πολλοί ενήλικοι σαν εμένα, σταμάτησα να προγραμματίζω γιατί δεν κρατάω τους περισσότερους από τους στόχους που θέτω.

Χρησιμοποιώντας την υπόθεση ότι όλα τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά λειτουργούν μέσω των αντιθέτων, μια τέτοια διάσταση είναι και αυτό που αποκαλείται στα αγγλικά topdog / underdog. Αυτό είναι που σταματά τους περισσότερους ανθρώπους να τηρήσουν τις υποσχέσεις που θέτουν στις αρχές του έτους και από το να πραγματοποιήσουν αυτά που θέλουν μέσω προγραμμάτων αυτο-βοήθειας.

 Το TopDog (σ.τ.Μ.: σκοπίμως δε μεταφράζεται ο όρος καθώς αποτελεί ορολογία σε αυτό το περιεχόμενο) είναι το μέρος σας που στεγάζει τη δύναμή σας. Σας δίνει όλες τις ιδιότητες για να πάρετε αυτό που χρειάζεστε, δηλ. ώθηση, αντοχή, φιλοδοξία, ανάληψη ρίσκου και την ανάγκη επίτευξης (αλλαγή). Όλες οι ανάγκες της αυτοβελτίωσης (π.χ. κόψιμο τσιγάρου, χάσιμο 10 κιλών, το να πάρει κανείς ένα επιπλέον πτυχίο) όλα στεγάζονται σε αυτό το μέρος σας.

Το UnderDog  είναι το μέρος σας που στεγάζει την αντίσταση. Η λειτουργία του είναι να σας κρατάει ασφαλείς και ζωντανούς. Έχει να κάνει με χαρακτηριστικά όπως οι ανάγκες για ασφάλεια, άνεση, θεραπεία και την επιθυμία για μια ιεραρχία και έναν τρόπο που γίνονται τα πράγματα.

Το TopDog θα σας βάλει στο δρόμο της επιτυχίας, ωστόσο το UnderDog θα επεμβαίνει συνεχώς για να σας χαλάει το ταξίδι. Π.χ. δεσμεύεστε να έχετε περισσότερη κατανόηση και επικοινωνία με τους συνεργάτες σας, αλλά περιμένετε μέχρι τελευταία στιγμή για να δηλώσετε ότι δεν είστε ευχαριστημένος με τη δουλειά που έχει γίνει.

Με το που θα συμβεί μια αποτυχία, υπάρχει μια έξαρση ενοχής και αυτό-υποτίμησης και μια μεγαλύτερη πεποίθηση και προσπάθεια να "εξαλειφθεί" το πρόβλημα την επόμενη φορά. Αυτό συνεχώς συνεχίζεται μέχρις ότου σταδιακά να παραδεχθείτε την ήττα σας.

Με το που θα αθετηθεί μια στοχοθέτηση για τη βελτίωση κάποιου πράγματος ή του εαυτού σας, υπάρχει η τάση για το topdog να προσπαθήσει να εξοντώσει το underdog. Αν και το topdog χαρακτηρίζεται από επιμονή, κίνητρο και φιλοδοξία, και το underdog από την ανάγκη για σιγουριά και άνεση, αν η σύγκρουση μεταξύ τους συνεχιστεί για αρκετό καιρό, το underdog είναι αυτό που πάντα κερδίζει!

Το δίπολο topdog/underdog περιγράφει το πόσο διατεθειμένοι είστε να κυνηγήσετε αυτό που θέλετε σε αντιπαράθεση με το πόσο ρίσκο είστε διατεθειμένοι να αναλάβετε. Το topdog σας πηγαίνει εκεί που θέλετε να πάτε, αλλά είναι το underdog που σας κρατάει ζωντανούς. Το underdog θα σας σταματήσει από το να αναλάβετε πάρα πολλά, από το να βάλετε υπερβολικούς στόχους και από το να δεσμευτείται σε πράγματα που δεν είναι σε τελική ανάλυση για το ουσιαστικό συμφέρον σας. Για παράδειγμα, είναι το topdog το οποίο υπόσχεται ότι δεν θα δεχθεί άλλη πίεση από το αφεντικό σε μια συνάντηση στελεχών, και είναι το underdog που εμποδίζει στη φωνή να βγει προς τα έξω πριν καταφέρετε να πείτε αυτά που θέλετε στο αφεντικό σας και να διαπράξετε οργανωσιακή "αυτοκτονία".

Αν το topdog έχει εξολοθρεύσει το underdog τότε δημιουργείται μια επικίνδυνη κατάσταση όπου το άτομο παίρνει ρίσκα χωρίς να υπολογίζει το κόστος, αντιμετωπίζει κατά μέτωπο όλα τα άτομα ανεξαρτήτως θέσεως και συμπεριφοράς, και τείνει να βλέπει τον εαυτό του ως αθάνατο. Αυτό όμως οδηγεί το άτομο είτε στο να "αυτοκαταστραφεί" (στο οργανωσιακό πλαίσιο) είτε ο οργανισμός να τους κάνει πέρα.

Από την άλλη, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στους οργανισμούς που το underdog τους έχει εξολοθρεύσει το topdog. Σε αυτή την περίπτωση τα άτομα δεν παίρνουν ρίσκα, δεν έχουν απόψεις διαφορετικές από της πλειοψηφίας, δεν κάνουν εθελοντικά τίποτα και δεν αφήνουν σημάδια για το αν ήταν την προηγούμενη εβδομάδα παρόντα ή όχι.

Είναι σημαντικό να αντιληφθεί κανείς ότι χρειάζεται και το topdog και το underdog για να είναι αποδοτικός. Αντί για να τα έχει σε συνεχή αντιπαράθεση μεταξύ τους, το κόλπο είναι να τα ενσωματώσει και να μπορέσει να τα κάνει να συνεργάζονται. Για παράδειγμα, αντί να χάσει κανείς δέκα κιλά, μπορεί να χάσει δύο και να αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει ή όχι. Αντί κανείς να δέχεται δημοσίως να τον προσβάλει κάποιος ανώτερος και να το καταπίνει ή δημοσίως να αντιπαρατεθεί μαζί του, μπορεί να βρει ένα χρόνο και μέρος για να εκφράσει αυτό που νιώθει και να βρουν μαζί έναν τρόπο για το πως μπορεί η σχέση να λειτουργήσει καλύτερα και για τους δύο.

Μπορείτε να αναγνωρίσετε καταστάσεις που ήταν παρόντα αυτά τα δύο χαρακτηριστικά; (στη συμπεριφορά, στα συναισθήματα, στην εμπειρία ζωής σας)