Το νόημα της επιτυχίας - Μπορώ;

Του Ναούμ Λιώτα
 
Πρόσφατα συζητούσα και σκεφτόμουν το νόημα της επιτυχίας - και τι εννοώ με αυτό αλήθεια... Πως εννοώ την "επιτυχία"; Τι είναι αυτό που με ορίζει ως "επιτυχημένο" (ή "αποτυχημένο";)

Αποφάσισα να κάνω μια μικρή λίστα και νομίζω ότι σε αυτό το σημείο θα βοηθούσε τον καθένα από εσάς να κάνετε το ίδιο. Κάντε μια παύση λοιπόν και αναρωτηθείτε - τι θα με έκανε "επιτυχημένο";

Μια πρόχειρη λίστα από εμένα καθώς σκέφτομαι λοιπόν:

• Να κάνω ως επάγγελμα αυτό που μου αρέσει περισσότερο (και για να γίνω περισσότερο συγκεκριμένος, να κάνω ομάδες ανθρώπων για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, ατομικό και ομαδικό coaching και να μεταλαμπαδεύω κάποιες αλήθειες που έμαθα στην πράξη για τις σχέσεις, τα δυναμικά των ομάδων και την ανθρώπινη φύση)
• Να μπορώ να ταξιδεύω σε άλλες χώρες προκειμένου να κάνω κάποια trainings
• Να έχω χρόνο για να μπορώ να κοιτάω τον μέσα χρόνο - εννοώ να μπορώ να αντιλαμβάνομαι τι νοιώθω κάθε στιγμή και να αναγνωρίζω αν είμαι παρών ή αν η ζωή μου με προσπερνάει...
• Να μπορώ να συνδεθώ με τη δύναμή μου κάθε στιγμή και να καταλαβαίνω τι περνάει από το χέρι μου
• Να αφιερώνω χρόνο στις σχέσεις μου και να συζητιούνται οι διαφορές
• Να γράφω
• Να βγάζω χρήματα τα οποία θα μου επιτρέπουν να κάνω κάποια ταξίδια που τόσο μου αρέσουν
• Να έχω χρόνο για να χαλαρώνω παίζοντας πιάνο
• Να προσφέρω στους άλλους κάτι από μένα και να μοιράζομαι
• Να δημιουργώ καινούρια πράγματα.

Καθώς κοιτάω τη λίστα μου, αντιλαμβάνομαι ότι μερικές φορές δεν μπορώ να τα έχω όλα και θα πρέπει να κάνω επιλογές. Ωστόσο, ταυτόχρονα θα πρέπει να αναγνωρίσω ότι κάποια από αυτά συμβαίνουν ήδη και είμαι ευγνώμων και μόνο στην αφθονία που προέρχεται από αυτή την αναγνώριση! Τι λέει η δική σας λίστα; Είναι κάποια πράγματα που ήδη έχετε στη ζωή σας χωρίς να χρειάζεται να περιμένετε μια μελλοντική εκπλήρωση;

Και τώρα που το σκέφτομαι, το κακό με τους στόχους είναι αυτό ακριβώς - κάποιες φορές μας κάνουν να ζούμε στο μέλλον και στην μελλοντική εκπλήρωση. Όταν θα έχω πετύχει τον συγκεκριμένο στόχο μου, έχω την ψευδαίσθηση ότι θα είμαι ευτυχισμένος. Ωστόσο η παρούσα ευτυχία μου δεν εξαρτάται σε καμία περίπτωση από ένα αβέβαιο μέλλον αλλά από το τι συμβαίνει τώρα!

Και τι συμβαίνει τώρα; Μπορώ να είμαι παρών στη ζωή μου και στη διαδικασία της ζωής καθώς αυτή εξελίσσεται; Μπορώ;

Ανάγκες και Ημιτελείς Υποθέσεις στον Εργασιακό Χώρο

Σύμφωνα με τη θεωρία Gestalt, έχουμε πολλές ημιτελείς υποθέσεις στη ζωή μας με τον τρόπο που ζούμε και μεγαλώνουμε. Οι ημιτελείς υποθέσεις περιγράφουν τις διαδικασίες εκείνες στις οποίες οι ανάγκες δεν ικανοποιήθηκαν. Μπορούμε ωστόσο να είμαστε πολύ ευρηματικοί ως άνθρωποι και να τις αναπληρώσουμε με άλλους - συχνά πολύπλοκους - τρόπους. Συχνά αναφερόμαστε σε αυτή την αναπλήρωση ως "χειρισμός" ή όταν λέμε ότι κάποιος "παίζει με τους ανθρώπους". Αναφερόμαστε στις περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι χειρίζονται άλλους ανθρώπους και το περιβάλλον τους προκειμένου να επιτύχουν αυτό που θέλουν, όταν η ευθεία οδός έχει μπλοκαριστεί. 

Ως παράδειγμα, μπορούμε πολύ εύκολα να αναφέρουμε τα παιδιά τα οποία φέρονται με άσχημο τρόπο προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή. Αν και η ανάγκη δηλαδή είναι η στοργή και η τρυφερότητα από τους γονείς, κάποια στιγμή εγκαθιδρύουν όπως λέμε ένα μοτίβο άσχημης συμπεριφοράς ως τον πιο εύκολο και γρήγορο τρόπο να παίρνουν την προσοχή των γονέων. Τέτοιες συμπεριφορές είναι φυσικά ακραίες και στην ενηλικίωση δεν τις βλέπουμε τόσο εμφανώς, ωστόσο η αλήθεια είναι ότι έχουν εγκαθιδρυθεί τόσο καλά ώστε δεν αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχουν ή ότι τις εκδραματίζουμε.

Στον εργασιακό χώρο υπάρχουν τέσσερις κυρίαρχες ανάγκες από τους ανθρώπους για τις οποίες παλεύουν:

- Να κάνουν τη δουλειά τους.

- Να κάνουν τη δουλειά τους σωστά.

- Να τα πάνε καλά με τους συναδέλφους και τους άλλους γενικότερα.

- Να πάρουν αναγνώριση.

Οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά εφευρετικοί καθώς προσπαθούν να πραγματώσουν τις ανάγκες τους. Όταν υπάρχει συνειδητή επιλογή για τον τρόπο με τον οποίο μια ανάγκη θα εκπληρωθεί, τότε υπάρχει η υγιής προσαρμογή. Ωστόσο, όταν λειτουργούμε από συνήθεια πιασμένοι στα δίχτυα κάποιου μοτίβου μας, η επαφή με τους άλλους διακόπτεται και δεν μπορούμε να προκαλέσουμε αλλαγή ούτε σε εμάς αλλά ούτε και στο περιβάλλον μας. Κάποιες χαρακτηριστικές συμπεριφορές στο χώρο εργασίας που είναι όλες εξίσου καθηλωτικές είναι:

- Εχθρικότητα και επιθετικότητα για να επιτύχω αυτό που θέλω.

- Τελειομανία και υπερβολική σχολαστικότητα για την επίτευξη καλών αποτελεσμάτων.

- Συνεχής συμφωνία για να μη χαλάσουν οι σχέσεις.

- Το να διακόπτω έτσι ώστε να πάρω αναγνώριση.

Ο λόγος που αυτές οι συμπεριφορές γίνονται επαναληπτικές και στην ουσία συνήθειες, είναι ότι παραδόξως δεν μπορούν ποτέ να ικανοποιήσουν την ανάγκη για την οποία χρησιμοποιούνται λόγω της αλλοιωμένης φύσης της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, με το να συμφωνώ συνεχώς με τους άλλους για να μην χαλάσω τις σχέσεις, ουσιαστικά οι άλλοι αποδέχονται την εικόνα που τους παρουσιάζω αλλά όχι απαραίτητα την ολότητά μου. Μόνο με το να "διακινδυνεύσω" να εκθέσω τις πραγματικές μου απόψεις και να πάρω ρίσκο, μπορώ να πάρω ουσιαστική αποδοχή για την ολότητά μου από το περιβάλλον μου.

Οι επαναληπτικές συμπεριφορές που βλέπουμε στον εαυτό μας και τους άλλους μπορεί να μην αποκαλύπτουν πλήρως την ανάγκη που ζητά να εκπληρωθεί. Αν σταματήσουμε να σκεφτούμε τη συμπεριφορά μας και παρατηρήσουμε τη μη αποτελεσματικότητά της, μπορούμε να ξεκινήσουμε να αναγνωρίζουμε από που προέρχεται και να δώσουμε "τροφή" στην ανάγκη μας με μεγαλύτερη φροντίδα ή ίσως να κατανοήσουμε ότι πρόκειται για μια παρελθούσα ανάγκη που δεν έχει νόημα στο παρόν μας.

Ως άσκηση αυτοπαρατήρησης μπορείτε να σκεφτείτε τις εξής ερωτήσεις:

1. Πως παίρνετε αυτό που θέλετε από τον/την σύντροφό σας (την άδεια, προσοχή, στοργή) όταν πιστεύετε ότι η επιθυμία σας δεν θα του/της "καθήσει καλά";

2. Πως παίρνετε αναγνώριση για την εργασία σας όταν οι άνθρωποι γύρω σας είναι πολύ βιαστικοί για να σας δώσουν σημασία;

Topdog / Underdog

Μεταφράζω ένα κομμάτι από το εξαιρετικό βιβλίο The Change Leader - Using a Gestalt Approach with Work Groups. Δίνει πολύτιμες κατευθύνσεις για δουλειά στους οργανισμούς σχετικά με το δίπολο που στα αγγλικά αποκαλείται Topdog / Underdog.

Σκεφτείτε την τελευταία φορά που καθίσατε να προγραμματίσετε και να στοχοθετήσετε όλα αυτά που θέλετε να αλλάξετε στο νέο έτος... Το κρατήσατε; Όπως και πολλοί ενήλικοι σαν εμένα, σταμάτησα να προγραμματίζω γιατί δεν κρατάω τους περισσότερους από τους στόχους που θέτω.

Χρησιμοποιώντας την υπόθεση ότι όλα τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά λειτουργούν μέσω των αντιθέτων, μια τέτοια διάσταση είναι και αυτό που αποκαλείται στα αγγλικά topdog / underdog. Αυτό είναι που σταματά τους περισσότερους ανθρώπους να τηρήσουν τις υποσχέσεις που θέτουν στις αρχές του έτους και από το να πραγματοποιήσουν αυτά που θέλουν μέσω προγραμμάτων αυτο-βοήθειας.

 Το TopDog (σ.τ.Μ.: σκοπίμως δε μεταφράζεται ο όρος καθώς αποτελεί ορολογία σε αυτό το περιεχόμενο) είναι το μέρος σας που στεγάζει τη δύναμή σας. Σας δίνει όλες τις ιδιότητες για να πάρετε αυτό που χρειάζεστε, δηλ. ώθηση, αντοχή, φιλοδοξία, ανάληψη ρίσκου και την ανάγκη επίτευξης (αλλαγή). Όλες οι ανάγκες της αυτοβελτίωσης (π.χ. κόψιμο τσιγάρου, χάσιμο 10 κιλών, το να πάρει κανείς ένα επιπλέον πτυχίο) όλα στεγάζονται σε αυτό το μέρος σας.

Το UnderDog  είναι το μέρος σας που στεγάζει την αντίσταση. Η λειτουργία του είναι να σας κρατάει ασφαλείς και ζωντανούς. Έχει να κάνει με χαρακτηριστικά όπως οι ανάγκες για ασφάλεια, άνεση, θεραπεία και την επιθυμία για μια ιεραρχία και έναν τρόπο που γίνονται τα πράγματα.

Το TopDog θα σας βάλει στο δρόμο της επιτυχίας, ωστόσο το UnderDog θα επεμβαίνει συνεχώς για να σας χαλάει το ταξίδι. Π.χ. δεσμεύεστε να έχετε περισσότερη κατανόηση και επικοινωνία με τους συνεργάτες σας, αλλά περιμένετε μέχρι τελευταία στιγμή για να δηλώσετε ότι δεν είστε ευχαριστημένος με τη δουλειά που έχει γίνει.

Με το που θα συμβεί μια αποτυχία, υπάρχει μια έξαρση ενοχής και αυτό-υποτίμησης και μια μεγαλύτερη πεποίθηση και προσπάθεια να "εξαλειφθεί" το πρόβλημα την επόμενη φορά. Αυτό συνεχώς συνεχίζεται μέχρις ότου σταδιακά να παραδεχθείτε την ήττα σας.

Με το που θα αθετηθεί μια στοχοθέτηση για τη βελτίωση κάποιου πράγματος ή του εαυτού σας, υπάρχει η τάση για το topdog να προσπαθήσει να εξοντώσει το underdog. Αν και το topdog χαρακτηρίζεται από επιμονή, κίνητρο και φιλοδοξία, και το underdog από την ανάγκη για σιγουριά και άνεση, αν η σύγκρουση μεταξύ τους συνεχιστεί για αρκετό καιρό, το underdog είναι αυτό που πάντα κερδίζει!

Το δίπολο topdog/underdog περιγράφει το πόσο διατεθειμένοι είστε να κυνηγήσετε αυτό που θέλετε σε αντιπαράθεση με το πόσο ρίσκο είστε διατεθειμένοι να αναλάβετε. Το topdog σας πηγαίνει εκεί που θέλετε να πάτε, αλλά είναι το underdog που σας κρατάει ζωντανούς. Το underdog θα σας σταματήσει από το να αναλάβετε πάρα πολλά, από το να βάλετε υπερβολικούς στόχους και από το να δεσμευτείται σε πράγματα που δεν είναι σε τελική ανάλυση για το ουσιαστικό συμφέρον σας. Για παράδειγμα, είναι το topdog το οποίο υπόσχεται ότι δεν θα δεχθεί άλλη πίεση από το αφεντικό σε μια συνάντηση στελεχών, και είναι το underdog που εμποδίζει στη φωνή να βγει προς τα έξω πριν καταφέρετε να πείτε αυτά που θέλετε στο αφεντικό σας και να διαπράξετε οργανωσιακή "αυτοκτονία".

Αν το topdog έχει εξολοθρεύσει το underdog τότε δημιουργείται μια επικίνδυνη κατάσταση όπου το άτομο παίρνει ρίσκα χωρίς να υπολογίζει το κόστος, αντιμετωπίζει κατά μέτωπο όλα τα άτομα ανεξαρτήτως θέσεως και συμπεριφοράς, και τείνει να βλέπει τον εαυτό του ως αθάνατο. Αυτό όμως οδηγεί το άτομο είτε στο να "αυτοκαταστραφεί" (στο οργανωσιακό πλαίσιο) είτε ο οργανισμός να τους κάνει πέρα.

Από την άλλη, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στους οργανισμούς που το underdog τους έχει εξολοθρεύσει το topdog. Σε αυτή την περίπτωση τα άτομα δεν παίρνουν ρίσκα, δεν έχουν απόψεις διαφορετικές από της πλειοψηφίας, δεν κάνουν εθελοντικά τίποτα και δεν αφήνουν σημάδια για το αν ήταν την προηγούμενη εβδομάδα παρόντα ή όχι.

Είναι σημαντικό να αντιληφθεί κανείς ότι χρειάζεται και το topdog και το underdog για να είναι αποδοτικός. Αντί για να τα έχει σε συνεχή αντιπαράθεση μεταξύ τους, το κόλπο είναι να τα ενσωματώσει και να μπορέσει να τα κάνει να συνεργάζονται. Για παράδειγμα, αντί να χάσει κανείς δέκα κιλά, μπορεί να χάσει δύο και να αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει ή όχι. Αντί κανείς να δέχεται δημοσίως να τον προσβάλει κάποιος ανώτερος και να το καταπίνει ή δημοσίως να αντιπαρατεθεί μαζί του, μπορεί να βρει ένα χρόνο και μέρος για να εκφράσει αυτό που νιώθει και να βρουν μαζί έναν τρόπο για το πως μπορεί η σχέση να λειτουργήσει καλύτερα και για τους δύο.

Μπορείτε να αναγνωρίσετε καταστάσεις που ήταν παρόντα αυτά τα δύο χαρακτηριστικά; (στη συμπεριφορά, στα συναισθήματα, στην εμπειρία ζωής σας)