Συναισθηματική Νοημοσύνη στην Εργασία (Μόνο το μυαλό δεν φτάνει...)

Είχα καιρό να γράψω στο blog και δύο συνεντεύξεις που είχα δώσει στην Δέσποινα Κανάκογλου στο #GiatiOxi νομίζω αποτελούν πολύ καλό υλικό να δημοσιεύσω και εδώ - Ευχαριστώ Δέσποινα για την πρόταση!

Η πρώτη είναι για τη συναισθηματική νοημοσύνη στην εργασία και μπορείτε να τη βρείτε είτε στο site του giatioxi είτε παρακάτω που την έχω κάνει και repost!

Ευτυχισμένος ο καινούριος χρόνος και σχέδια για το νέο χρόνο!

του Ναούμ Λιώτα

Ευχόμαστε στους αναγνώστες και τις αναγνώστριές μας μια υπέροχη, δημιουργική και αυτογνωσιακή χρονιά! 

Κοιτώντας προς τα πίσω ως τέλος του χρόνου, μπορώ να δω ότι δεν έκανα τόσες δημοσιεύσεις όσες θα ήθελα στο συγκεκριμένο ιστολόγιο. Δεσμεύομαι λοιπόν στο 2016 να κάνω παραπάνω με στόχο τουλάχιστον μία το μήνα. Μερικά θέματα που θέλω να διερευνήσω μέσα από τα γραψίμια στο συγκεκριμένο blog είναι τα ακόλουθα:

- Εργασιακό άγχος
- Ηγεσία
- Ο μύθος του ήρωα και μερικά αρνητικά αποτελέσματα που έχει αυτός για τους ηγέτες
- Αυτο-εκτίμηση και αυτοπεποίθηση - ομοιότητες και διαφορές
- Ανώνυμα περιπτώσεις πελατών coaching και συμβουλευτικής και πως βοηθήθηκαν σε διάφορα θέματα (αυτοεκτίμηση, εύρεση εργασίας, διερεύνηση της πνευματικής διάστασης της εργασίας, αλλαγή καριέρας, αρνητικότητα συναδέλφων και δυσκολίες με την ομάδα που ηγείται)
- Προσωπική αλλαγή και πως μπορεί να γίνει πιο ουσιαστική και μόνιμη.

Αν κοιτάξετε προς τα πίσω, τι θα θέλατε να αλλάξετε; Τι είναι αυτό που θα θέλατε να έχετε επενδύσει περισσότερο προσωπικό χρόνο; Χωρίς να κριτικάρετε τον εαυτό σας, αλλά απλά ενθαρρύνοντάς τον, ποιο καινούριο ή διαφορετικό βήμα θα θέλατε να κάνετε στο άμεσο μέλλον - στο 2016 που μπαίνει σε λίγες ώρες;

Καλή χρονιά!

Θέματα Διοίκησης με αφορμή την ΕΡΤ

 

του Ναούμ Λιώτα

Το κύριο θέμα των τελευταίων ημερών είναι το κλείσιμο της ΕΡΤ, ένα θέμα που είναι ιδιαίτερα φορτισμένο συναισθηματικά για πολλούς λόγους. Θα ασχοληθώ με μια άλλη ματιά - με τη ματιά του "συμβούλου" με αυτό το θέμα, χωρίς να εκφράσω ιδεολογικές άποψεις ή συναισθηματικού τύπου επιχειρήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν, απλά θα ασχοληθώ στο άρθρο αυτό μόνο με την πλευρά της διοίκησης ενός οργανισμού και τα πιθανά μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε. Για να το κάνω αυτό, κρατώ στο μυαλό μου μια βασική υπόθεση με την οποία λειτουργώ ως σύμβουλος, κι αυτή είναι:

"Ο καθένας κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί δεδομένης της αντίληψης που έχει για τον κόσμο"

Αυτή η αντίληψη με βοηθά να αποφεύγω να μπαίνω σε κατάκριση και να κρατάω τη δημιουργική μου περιέργεια για το πως μπορεί ο πελάτης να αντιλαμβάνεται τον κόσμο...

Σε πρώτη φάση, θα ήθελα να κοιτάξουμε το θέμα θετικά. Όπως σε κάθε τι που συμβαίνει γύρω μας, δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος να δούμε τα πράγματα. Βρίσκω πολύ χρήσιμο για να αποφύγει κανείς τη θυματοποίηση και τη μεμψιμοιρία, να κοιτάει τα θετικά που υπάρχουν και μάλιστα πρώτα. Προσοχή - να κοιτάει τα θετικά που ήδη υπάρχουν και όχι να κατασκευάζει θετικά ή να ωραιοποιεί. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό - και κατ'αυτή την έννοια διαφοροποιούμαι από το πως εφαρμόζεται σε μερικές περιπτώσεις η "θετική επαναπλαισίωση". Επίσης υπογραμμίζω το "πρώτα", γιατί είναι πολύ εύκολο λόγω της εκπαίδευσης και της κουλτούρας μας να δούμε τα αρνητικά (και να δώσουμε λεπτομερές αρνητικό feedback) αλλά δεν είμαστε το ίδιο συγκεκριμένοι και άνετοι στο να δούμε τα θετικά.

Ποια είναι λοιπόν τα θετικά της κατάστασης; Αυτά που βλέπω είναι:

• Η κατάσταση αυτή έχει ενοποιήσει τον οργανισμό. Οι εργαζόμενοι της ΕΡΤ έχουν συνασπιστεί ενάντια στην κυβέρνηση που φέρει την ευθύνη κλεισίματός της.
• Η υποστήριξη ενός μεγάλου μέρους του κόσμου έχει στραφεί υπέρ της ΕΡΤ. Αν και τα πράγματα δεν ήταν έτσι λίγο καιρό πριν, ο τρόπος που έγινε η διακοπή έστρεψε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης υπέρ της ΕΡΤ.
• Σε κάθε περίπτωση, θα έχει γίνει μια προσπάθεια εξυγίανσης του οργανισμού με κάποια μικρά ή μεγαλύτερα αποτελέσματα.
• Υπάρχει διάθεση να γίνουν βαθιές τομές στον τρόπο που λειτουργούν οι οργανισμοί από την κυβέρνηση.

Ως εδώ καλά. Πιθανώς κάποιοι να συμφωνείτε ή να διαφωνείτε. Αν βιαστείτε να διαφωνήσετε, θα σας έλεγα να κοιτάξετε τα δεδομένα που έχετε μπροστά σας και να τα διαχωρίσετε όσο γίνεται από το θυμικό το οποίο πολλές φορές δε μας αφήνει να δούμε καθαρά τα πράγματα.

Συνεχίζοντας, ωστόσο, βλέπουμε ότι το κόστος που υπάρχει για να γίνουν αυτά τα θετικά είναι δύσκολο να αντεχθεί. Σκεφτείτε:

• 2656 άνθρωποι πιάστηκαν απροετοίμαστοι για μια πολύ μεγάλη αλλαγή.
• Το ξαφνικό της αλλαγής προδιαθέτει στο γεγονός ότι δεν υπάρχει στρατηγικός σχεδιασμός στην ΕΡΤ, άρα πολύ πιθανό ο νέος οργανισμός να λειτουργεί με πολλές κοινές αντιλήψεις και "τρύπες".
• Δεν υπάρχει διάλογος για την αλλαγή με αποτέλεσμα να μην υπάρχει συμφωνία και να υπάρχει τεράστια αντίσταση στην αλλαγή.
• Διαφαίνεται μια αδυναμία κατανόησης της σημασίας του τρόπου με τον οποίο γίνεται κάτι (το "πως") και όχι μόνο του περιεχομένου της αλλαγής (το "τι").
• Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας θυματοποιείται, καθώς το μήνυμα που μεταφέρεται μέσα από τις πράξεις της κυβέρνησης είναι ότι οι αποφάσεις που τους αφορούν θα παρθούν ερήμην τους. Αυτό δημιουργεί μια κοινωνία "θυμάτων" (όπως έχω ξανα-αναφέρει) καθώς ουσιαστικά λέγεται ότι τα εμπλεκόμενα μέρη δεν έχουν λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν.
• Η αντιφατικότητα των μηνυμάτων και η ασυνέπεια λόγου και πράξης (θα έχετε δει τα βιντεάκια που κυκλοφορούν με τις δηλώσεις πριν και μετά) έχουν ένα πολύ μεγάλο κόστος σε θέματα εμπιστοσύνης - όχι μόνο πολιτικά αλλά και ανθρώπινα. Σκεφτείτε, μπορείτε στην προσωπική σας ζωή να εμπιστευθείτε κάποιον που θα σας πει κάτι σήμερα, και αύριο θα κάνει κάτι τελείως διαφορετικό; Και τι σκέφτεστε για αυτό τον άνθρωπο όταν έχει μια θέση εξουσίας; Φαντάζομαι όχι τα καλύτερα...

Οπότε τα κύρια σημεία είναι:

• Έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού
• Έλλειψη προετοιμασίας για την αλλαγή
• Απότομη μεγάλη αλλαγή που ξεσηκώνει μεγάλη αντίσταση
• Αδυναμία αντίληψης της σημασίας του τρόπου με τον οποίο επιχειρείται μια αλλαγή
• Θυματοποίηση μια μερίδας συνανθρώπων μας (και κατ'αναλογία δημιουργία ενός "θύτη" και τουλάχιστον ενός "σωτήρα")
• Χάσιμο της εμπιστοσύνης.

Το περίεργο με όλα αυτά είναι ότι θα μπορούσαν να αποφευχθούν με καλύτερη πρόβλεψη και μια καλύτερη "γνώση" χειρισμού και ηγεσίας των αλλαγών. Μερικές αρχές που θα μπορούσα να αναφέρω εδώ συνοψίζονται επιγραμματικά στα παρακάτω:

1. Η αντίσταση στην αλλαγή είναι ευθέως ανάλογη με την αλλαγή που επιχειρείται. Όσο μεγαλύτερη η αλλαγή, τόσο μεγαλύτερη και η αντίσταση που θα πρέπει να αναμένεται.
2. Αν έχω μια πολύ μεγάλη αλλαγή, ο καλύτερος τρόπος διαχείρισής της είναι να την σπάσω σε κομμάτια. Αυτό θα κάνει και την αλλαγή πιο διαχειρίσιμη, όπως πιο διαχειρίσιμη θα κάνει και την αντίσταση που αναμένεται.
3. Πως μπορώ να διατηρήσω την εμπιστοσύνη και να ευθυγραμμίσω λόγο και πράξη; Η ύπαρξη στρατηγικού σχεδιασμού σε αυτό είναι πραγματικά θεμελιώδης.
4. Πως μπορώ να προετοιμάσω τους ανθρώπους για την επικείμενη αλλαγή; (Αυτό προϋποθέτει ότι με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι και το τι θα συμβεί σε αυτούς - δεν έχω κάνει "αποπροσωποποίηση" για να μπορέσω να με "δικαιολογήσω").

Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά ακόμα, αλλά νομίζω έχω υπερβεί σε μεγάλο βαθμό τις λέξεις και την υπομονή σας... Ίσως εν κατακλείδι, να αναφέρω δύο θέματα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με το γεγονός και είναι θέματα τα οποία σκέφτομαι για εμένα και το δικό μου ρόλο ως "ηγέτη" όπου αυτός εμφανίζεται (π.χ. στην επιμόρφωση ως εισηγητής).

- Ποιες αξίες εξυπηρετώ μέσα από τις πράξεις και τον λόγο μου;

- Πως μπορώ να ενδυναμώσω τους άλλους να γίνουν ηγέτες της ζωής τους και σε ανάλογους ρόλους, χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύω το ρόλο μου ως ηγέτης της διαδικασίας (ο οποίος είναι δεδομένος ως εισηγητή;)

Νομίζω ότι αυτά είναι δύο καίρια ερωτήματα που αξίζει να αναστοχαστεί οποιοσδήποτε δουλεύει σε θέση ηγεσίας με ανθρώπους καθώς θα τον βοηθήσουν στον ρόλο του αλλά και θα βοηθήσουν σημαντικά στα αποτελέσματα που θα δει στον οργανισμό του ή την ομάδα του! Ποιες θα ήταν λοιπόν οι απαντήσεις σας;

Συνήθειες και μοτίβα συμπεριφοράς

Του Ναούμ Λιώτα

Το θέμα του σημερινού post έχει να κάνει με κάτι συνηθισμένο... Πρόκειται για τις συνήθειες και τα μοτίβα ή σχήματα συμπεριφοράς που χρησιμοποιούμε. Καθημερινά ακολουθούμε συγκεκριμένες λειτουργίες και κάνουμε κινήσεις χωρίς επίγνωση καθώς μας έχουν γίνει συνήθεια. Αυτό είναι κάτι πολύ χρήσιμο, καθώς θα ήταν πολύ δύσκολο να χρησιμοποιούμε συνεχώς την επίγνωσή μας για να έχουμε συνεχή εγρήγορση π.χ. στον τρόπο που περπατάμε, που οδηγούμε, την εξωλεκτική επικοινωνία μας ή τις λέξεις που θα πούμε. Οι συνήθειες και τα μοτίβα συμπεριφοράς μας, μας επιτρέπουν να εγκαθιδρύσουμε μια τάξη σε έναν χαοτικό και απρόβλεπτο κόσμο θεωρώντας ότι αυτό που συνέβη χθες, θα επαναληφθεί και σήμερα και πιθανόν αύριο. Και σε πολλές περιπτώσεις έχουμε δίκαιο... Και χρειάζεται να διαχειριστούμε το καθημερινό άγχος και τον φόβο που μας προκαλεί ένας κόσμος με πολλές απρόβλεπτες καταστάσεις, κινδύνους και δυσκολίες.

Οι συνήθειες είναι καταγεγραμμένες στο σώμα μας και μια προσεκτική παρατήρηση των ανθρώπων θα μας δώσει κάποια στοιχεία. Κατά τον ίδιο τρόπο, μια καθιστική ζωή δίνει ένα διαφορετικό σώμα από μια πιο ενεργή/αθλητική ζωή - είναι κάτι αναμενόμενο... Όσο για τις συνήθειες, μας βοηθούν να προβλέψουμε, να είμαστε προετοιμασμένοι, να αισθανθούμε ότι έχουμε έναν στοιχειώδη (ή και μεγαλύτερο) έλεγχο στο περιβάλλον μας.

Από την άλλη πλευρά, οι συνήθειες και τα μοτίβα συμπεριφοράς μας κάνουν άκαμπτους και υπερβολικά προβλέψιμους. Και οι χειρότερες πλευρές της συνήθειας όταν το παρακάνουμε είναι το ότι οδηγούμαστε στην "βαρεμάρα" και στην καταπίεση οποιασδήποτε σπίθας δημιουργικότητας υπάρχει μέσα μας.

Δυστυχώς, το να "σπάσουμε" κάποια συνήθεια εμπεριέχει ένα κομμάτι ξεβολέματος. Αυτό όμως το "ξεβόλεμα" χρειάζεται να το αντέξουμε εφόσον κατανοήσουμε ότι θέλουμε να "αλλάξουμε μια συνήθεια" και είτε να την αλλάξουμε με μια καινούρια ή να απελευθερώσουμε ένα κομμάτι "ενέργειας" που ήταν δεσμευμένο το οποίο θα χρησιμοποιήσουμε "αλλιώς".

Κατά αναλογία με τους ανθρώπους, και οι οργανισμοί επενδύουν σε ένα πρωτόκολλο και μια κουλτούρα ώστε να μπορέσουν να έχουν μια σειρά που γίνονται τα πράγματα για να μπορέσει η διοίκηση να προβλέψει το που πηγαίνει ο οργανισμός. Σκεφτείτε πόσο σημαντικά στοιχεία είναι οι προϋπολογισμοί, οι οικονομικές προβλέψεις, οι έρευνες αγοράς, οι στατιστικές μελέτες. Από την άλλη, όταν αυτά τα στοιχεία κατακυριεύσουν τον οργανισμό μπορεί να καταπνίξουν την καινοτομία και την αίσθηση νοήματος που έχουν οι άνθρωποι που δουλεύουν στον οργανισμό. Όταν λοιπόν αυτά τα στοιχεία κυριεύσουν την κουλτούρα του οργανισμού και παγιωθεί ο τρόπος λήψης αποφάσεων αγνοώντας τους ανθρώπους, την καινοτομία, την αλλαγή και τον διαφορετικό τρόπο να γίνονται τα πράγματα τότε επικρατεί μια γενικότερη απαισιοδοξία στον οργανισμό και οι άνθρωποι χάνουν το νόημα της εργασίας τους ενώ εξαντλείται η καινοτομία του οργανισμού.

Θυμηθείτε αυτό που έλεγε ο Αϊνστάιν: "Ο ορισμός της τρέλας είναι να κάνεις συνέχεια το ίδιο πράγμα και να περιμένεις διαφορετικό αποτέλεσμα". 

Τι λέτε λοιπόν; Μήπως είναι ώρα να αλλάξετε κάποια έστω μικρή συνήθεια; Η εμπειρία πάντως δείχνει ότι ακόμη και μικρές αλλαγές μπορεί να έχουν ένα απρόσμενα σημαντικό αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα!

Remember: A small change can go a long way...

Coaching: Τι χρειάζεται κανείς το Coaching;

Δύο φίλοι μου με ρώτησαν το ίδιο πράγμα αυτό το μήνα - "Γιατί κάποιος να κάνει "coaching";" Το θεώρησα μια πολύ καλή ευκαιρία να γράψω κάτι στο blog μου σχετικό αλλά και να σκεφτώ, να εκθέσω και πιθανώς να αναθεωρήσω τις δικές μου απόψεις στο θέμα. Θεωρώ επίσης απολύτως δικαιολογημένη την ερώτηση δεδομένου ότι στην Ελλάδα η πρακτική του coaching δεν είναι πολύ διαδεδομένη και δεν είναι εύκολο κανείς να εντοπίσει την ανάγκη που θα τον κάνει να "καταφύγει" σε έναν επαγγελματία coach.

Προσπαθώντας να ξεδιαλύνω κι εγώ τη δική μου εμπειρία και το πως εξελίχθηκαν τα πράγματα στη δική μου αναζήτηση, θεωρώ ότι το επάγγελμα είναι η σφαίρα στην οποία ξοδεύουμε μεγάλο χρόνο της ημέρας και επενδύουμε μεγάλα ποσά ενέργειας. Οι γενικές ανάγκες που εμφανίζονται στην εργασία και μπορούν να αποτελέσουν αιτήματα για δουλειά με έναν επαγγελματία coach μπορούν να διατυπωθούν στα παρακάτω γενικά "θέλω":

• Θέλω να επιτύχω επαγγελματικά (όπως εννοεί ο καθένας την επιτυχία)
• Θέλω να ασχοληθώ με αυτό που μου αρέσει και να μην ξοδεύω το χρόνο μου σε ανοησίες
• Θέλω να μπορώ να εκτελώ αποτελεσματικά την εργασία μου

Μπορεί επίσης να υπάρχουν και πιο ειδικά θέλω τα οποία μπορεί να φέρουν κάποιον στο coaching:

• Θέλω να μπορώ να διοικώ αποτελεσματικά τους υφισταμένους μου
• Θέλω να επωφελούμαι περισσότερο από το προϊόν της εργασίας μου
• Θέλω να γίνω πιο δημιουργικός στον τομέα που ειδικεύομαι
• Θέλω να διαχειριστώ το χρόνο και το χρήμα μου πιο αποτελεσματικά
• Θέλω να διαχειριστώ αποτελεσματικά τις συγκρούσεις που εμφανίζονται στον εργασιακό μου χώρο
• Θέλω να διατηρήσω τους εργαζομένους μου
• Θέλω να αξιοποιώ τα ταλέντα μου και να αντλώ ικανοποίηση από την εργασία μου.

Προσωπικά, έχω δουλέψει και με ανθρώπους που ήθελαν να διαχειριστούν θέματα όπως την παρουσίαση του εαυτού τους σε μια συνέντευξη, το πως να διαχειριστούν το άγχος τους κατά τη διαδικασία αυτή, προβλήματα συγκρούσεων με υφισταμένους και προϊσταμένους. Το coaching μπορεί να βοηθήσει σε όλες αυτές τις περιπτώσεις καθώς πολύ συχνά υπάρχει μια βαθύτερη ανάγκη που μπορεί να εισακουστεί μέσα από τα φαινομενικά προβλήματα που εμφανίζονται στη ζωή κάποιου.

Στο coaching πολλές φορές μπορεί επίσης μια επιχείρηση να καλέσει έναν επαγγελματία καθώς μπορεί να δει τα προβλήματα στις σχέσεις και στην επικοινωνία των μάνατζερς. Αυτό που είναι πιο δύσκολο είναι να μπορέσει να αντιληφθεί τα σημεία που ο ίδιος θα μπορούσε να βελτιώσει στην παραγωγικότητα και την αποτελεσματικότητά του - πολύ συχνά αυτά παραβλέπονται καθώς αποτελούν "τυφλά σημεία" και δεν βλέπει κανείς την ανιαρή επαναληπτικότητά τους που μεταφέρει από δουλειά σε δουλειά όπως π.χ. σκληρότητα, ανικανοποίητο, αναβλητικότητα.

Ποιο τυφλό σημείο θα μπορούσατε να δείτε αν είσασταν ειλικρινείς για τον εαυτό σας; Τι θα βλέπατε για τον εαυτό σας αν τον βλέπατε "απ'έξω";

Οι τέσσερις συμφωνίες στις επιχειρήσεις

του Ναούμ Λιώτα

Ίσως να θεωρηθεί ουτοπικό ή υπερβολικό ωστόσο υπάρχει μια σημαντική προσφορά που μπορεί να υπάρξει στο χώρο των επιχειρήσεων και στον επαγγελματισμό των ατόμων όταν αυτά επιλεγουν να κινούνται βάσει άλλων συμφωνιών από αυτές με τις οποίες κινούνται συνήθως. Και τι εννοώ συμφωνίες;

Συμφωνίες είναι όλες εκείνες οι συμβάσεις που έχουμε αποδεχθεί και που ορίζουν για τον καθένα από εμάς τη φύση του κόσμου και της πραγματικότητας. Στα πλαίσια μιας "αντικειμενικής" πραγματικότητας που η σύγχρονη φυσική έρχεται να καταρρίψει (ο κόσμος δεν είναι σταθερός και αμετάβλητος) νομίζουμε ότι πρέπει όλοι να συμφωνήσουμε σε κάποιες κοινωνικές συμβάσεις για να προχωρήσουμε "από κοινού". Αυτές μπορεί να κυμαίνονται σε διάφορα επίπεδα όπως για παράδειγμα: Ότι για να κερδίσω το ψωμί μου θα πρέπει να ιδρώσω, ότι τα αγαθά δεν φτάνουν για όλους και δεν μπορεί να αποφευχθεί η πείνα και η φτώχεια (κάτι που ίσχυε ίσως παλιότερα αλλά όχι στην μετα-βιομηχανική περίοδο αφθονίας που ζούμε τώρα), ότι ο κόσμος χωρίζεται στους καλούς και τους κακούς.

Στο παρελθόν και μέσα από την ταύτιση με τα πιστεύω άλλων ανθρώπων κατά τη διαδικασία της εκπαίδευσης και γαλούχησης όταν υπήρξαμε παιδιά, θεωρήσαμε ότι τα πιστεύω που είχαν οι γεννήτορες μας ήταν αληθινά. Όλα αυτά έχουν δημιουργήσει ένα πολύ άκαμπτο σύστημα αξιών που δεν εξυπηρετεί πια το σύγχρονο άνθρωπο που έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι η ίδια η φύση της πραγματικότητας είναι πολύ διαφορετική από ότι νόμιζε.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πολύ χρήσιμες για την εξέλιξη του ανθρώπου και των οργανισμών που έχει δημιουργήσει μπορούν να προσφέρουν οι τέσσερις συμφωνίες που έχει καταγράψει ο Don Miguel Ruiz στο ομώνυμο βιβλίο του. Ακολουθώντας αυτές τις συμφωνίας και βάζοντας αυτές σε προτεραιότητα από τις παλιές που έχουμε δομήσει (όσο δύσκολο κι αν είναι αρχικά αυτό), μπορούμε να δούμε πολύ διαφορετικά αποτελέσματα και να επηρρεάσουμε με θετικό τρόπο το περιβάλλον μας.

Οι τέσσερις συμφωνίες που καλούμαστε να δοκιμάσουμε και να δούμε τους καρπούς τους είναι οι εξής:

1. Να είστε άψογοι στη χρήση του λόγου σας (να χρησιμοποιείται το λόγο σας για να "δημιουργήσετε" ένα θετικό αποτέλεσμα για εσάς και τους γύρω σας)

2. Μην παίρνετε τίποτα προσωπικά (ο λόγος και οι πράξεις φανερώνουν περισσότερα για το άτομο που λέει και κάνει και το σύστημα πεποιθήσεων που κουβαλά παρά μια "αντικειμενική" αλήθεια για το άτομο που είναι ο αποδέκτης του μηνύματος και της πράξης)

3. Μην κάνετε υποθέσεις (μην μένετε στις πεποιθήσεις για τα κίνητρα των άλλων και τις συμπεριφορές τους. Κάνετε ερωτήσεις για το τι μπορεί να συμβαίνει και από που πηγάζουν οι ανάγκες που κατακλύζουν το άλλο άτομο ώστε να κατανοήσετε και να μη μείνετε στην εικόνα και τις δικές σας πεποιθήσεις. Η ζωή είναι σαν ένα ποτάμι που κινείται συνεχώς οπότε μην φοβάστε να αλλάξετε τις πεποιθήσεις που δε σας εξυπηρετούν. Αναρωτηθείτε παράλληλα για τα δικά σας κίνητρα και μη φοβάστε να ταράξετε τα νερά προς την επιθυμητή για εσάς κατεύθυνση).

4. Κάνετε ότι καλύτερο μπορείτε (το οποίο "καλύτερο" διαφοροποιείται ανάλογα με τις συνθήκες που αντιμετωπίζετε και τις προσωπικές καταστάσεις στις οποίες βρίσκεστε).

Η Ηθική της Αλλαγής και η Αντίσταση

του Λιώτα Ναούμ 

Συγκλονισμένος από τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας καθώς και από την απόφαση ενός 44χρονου επιχειρηματία στο κέντρο της Θεσσαλονίκης να δώσει τέρμα στη ζωή του, αποφάσισα να γράψω αυτό το κείμενο υπό το πρίσμα του ρόλου του οργανωσιακού συμβούλου σχετικά με τις επιδιωκώμενες αλλαγές και την ηθική στάση σε κάθε αλλαγή που στην παρούσα φάση καταπατείται . 

Το αξίωμα από το οποίο ξεκινάω είναι το εξής:

Κανένας άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να παίρνει μια μονομερή απόφαση που επηρρεάζει τις ζωές άλλων ανθρώπων χωρίς να τους δίνει φωνή σε αυτή την απόφαση.

Βλέπουμε ότι αυτό έχει καταστρατηγηθεί στην περίπτωση του μεσοπρόθεσμου και την ψήφισή του ενώ η αντίσταση που εδώ και μέρες προβάλλουν οι "αγανακτισμένοι" στις μεγάλες πόλεις της χώρας δεν έχουν ουσιαστικά ακουστεί. Ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσει κανείς ότι:

Τα άτομα δεν αντιστέκονται στην αλλαγή, αντιστέκονται στον πόνο.

Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι δεν είναι ούτε παρανοϊκοί ούτε έχουν ως προσωπική βεντέτα να εναντιώνονται σε μια κυβέρνηση ή ένα άτομο εξουσίας, οπότε είναι ασφαλές να υποθέσει κανείς ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το ζήτημα. Κάθε άλλη άποψη που υπάρχει μπορεί να δώσει πολύτιμες πληροφορίες που θα ήταν κρίσιμες για την αποτελεσματικότητα της προσπάθειας αλλαγής.

Η σύγκρουση παράγει ενέργεια. 

Το είδαμε αυτό στις τηλεοράσεις πρόσφατα. Η ενέργεια που μπορεί να χρησιμοποιήσει ένας οργανισμός ή ένα κράτος έρχεται από τρεις κυρίαρχες πηγές. Αυτές είναι:

1. Η ενεργός αναζήτηση των στόχων και η πραγματοποίηση της αποστολής του οργανισμού
2. Η αίσθηση χιούμορ που έχει ο οργανισμός και
3. Το πόσο ανοικτά και άμεσα ένας οργανισμός τιμά και δουλεύει με τη σύγκρουση και την αντίσταση. 

Η αναγνώριση της ενέργειας της αντίστασης και της σύγκρουσης βοηθά στο να διοχετευτεί σε μια πιο δημιουργική κατεύθυνση.

Το πρότυπο "δημοκρατίας" που βιώνουμε και που ουσιαστικά είναι αυτό που πρέπει να αλλάξει, είναι ένας άνθρωπος ή μια ομάδα ανθρώπων να θεωρούν ότι ξέρουν ποιο είναι το συμφέρον του λαού, χωρίς να ακούνε την κοινωνία και τις αντιδράσεις της. Αυτό δεν ισχύει πια καθώς όπως λέει ένας  γνωστός, υπάρχουν περισσότεροι και περισσότερο έξυπνοι άνθρωποι εκτός της Βουλής παρά εντός της. Αυτό το ξεπερασμένο πατριαρχικό μοντέλο λήψης μονομερών αποφάσεων έχει ξεπεραστεί προ πολλού και δυστυχώς το μόνο που κάνει είναι να δημιουργεί "θύματα" ή "θυματοποιημένους πολίτες". Η χώρα δεν μπορεί να προχωρήσει όταν ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της βρίσκονται εγκλωβισμένοι στο ρόλο του "θύματος" όπου εξωτερικές συνθήκες τις οποίες δεν επιθυμούν τους επιβάλλονται. Για να γίνει πιο κατανοητό αυτό παραθέτω ένα μοντέλο:

Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η αντίσταση σε μια αλλαγή είναι θετική δύναμη καθώς το να μην παίρνω αυτό που δεν θέλω είναι σχεδόν εξίσου σημαντικό με το να παίρνω αυτό που θέλω. 

Δύο συμβουλές που μπορούν να δοθούν για την "αντιμετώπιση" της αντίστασης είναι η ακόλουθη:

1. Η αντίσταση είναι μια θετική δύναμη που θα πρέπει να την τιμήσουμε και όχι να την περιορίσουμε, να την αποφύγουμε ή να την καταπιέσουμε.
2. Η αντίσταση υπάρχει. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι είτε να τη φέρουμε στο φως και να δουλέψουμε μαζί της είτε να τη θάψουμε. Βοηθάει να επιλέγουμε σταθερά να τη φέρνουμε στην επιφάνεια.

Ανάγκες και Ημιτελείς Υποθέσεις στον Εργασιακό Χώρο

Σύμφωνα με τη θεωρία Gestalt, έχουμε πολλές ημιτελείς υποθέσεις στη ζωή μας με τον τρόπο που ζούμε και μεγαλώνουμε. Οι ημιτελείς υποθέσεις περιγράφουν τις διαδικασίες εκείνες στις οποίες οι ανάγκες δεν ικανοποιήθηκαν. Μπορούμε ωστόσο να είμαστε πολύ ευρηματικοί ως άνθρωποι και να τις αναπληρώσουμε με άλλους - συχνά πολύπλοκους - τρόπους. Συχνά αναφερόμαστε σε αυτή την αναπλήρωση ως "χειρισμός" ή όταν λέμε ότι κάποιος "παίζει με τους ανθρώπους". Αναφερόμαστε στις περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι χειρίζονται άλλους ανθρώπους και το περιβάλλον τους προκειμένου να επιτύχουν αυτό που θέλουν, όταν η ευθεία οδός έχει μπλοκαριστεί. 

Ως παράδειγμα, μπορούμε πολύ εύκολα να αναφέρουμε τα παιδιά τα οποία φέρονται με άσχημο τρόπο προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή. Αν και η ανάγκη δηλαδή είναι η στοργή και η τρυφερότητα από τους γονείς, κάποια στιγμή εγκαθιδρύουν όπως λέμε ένα μοτίβο άσχημης συμπεριφοράς ως τον πιο εύκολο και γρήγορο τρόπο να παίρνουν την προσοχή των γονέων. Τέτοιες συμπεριφορές είναι φυσικά ακραίες και στην ενηλικίωση δεν τις βλέπουμε τόσο εμφανώς, ωστόσο η αλήθεια είναι ότι έχουν εγκαθιδρυθεί τόσο καλά ώστε δεν αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχουν ή ότι τις εκδραματίζουμε.

Στον εργασιακό χώρο υπάρχουν τέσσερις κυρίαρχες ανάγκες από τους ανθρώπους για τις οποίες παλεύουν:

- Να κάνουν τη δουλειά τους.

- Να κάνουν τη δουλειά τους σωστά.

- Να τα πάνε καλά με τους συναδέλφους και τους άλλους γενικότερα.

- Να πάρουν αναγνώριση.

Οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά εφευρετικοί καθώς προσπαθούν να πραγματώσουν τις ανάγκες τους. Όταν υπάρχει συνειδητή επιλογή για τον τρόπο με τον οποίο μια ανάγκη θα εκπληρωθεί, τότε υπάρχει η υγιής προσαρμογή. Ωστόσο, όταν λειτουργούμε από συνήθεια πιασμένοι στα δίχτυα κάποιου μοτίβου μας, η επαφή με τους άλλους διακόπτεται και δεν μπορούμε να προκαλέσουμε αλλαγή ούτε σε εμάς αλλά ούτε και στο περιβάλλον μας. Κάποιες χαρακτηριστικές συμπεριφορές στο χώρο εργασίας που είναι όλες εξίσου καθηλωτικές είναι:

- Εχθρικότητα και επιθετικότητα για να επιτύχω αυτό που θέλω.

- Τελειομανία και υπερβολική σχολαστικότητα για την επίτευξη καλών αποτελεσμάτων.

- Συνεχής συμφωνία για να μη χαλάσουν οι σχέσεις.

- Το να διακόπτω έτσι ώστε να πάρω αναγνώριση.

Ο λόγος που αυτές οι συμπεριφορές γίνονται επαναληπτικές και στην ουσία συνήθειες, είναι ότι παραδόξως δεν μπορούν ποτέ να ικανοποιήσουν την ανάγκη για την οποία χρησιμοποιούνται λόγω της αλλοιωμένης φύσης της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, με το να συμφωνώ συνεχώς με τους άλλους για να μην χαλάσω τις σχέσεις, ουσιαστικά οι άλλοι αποδέχονται την εικόνα που τους παρουσιάζω αλλά όχι απαραίτητα την ολότητά μου. Μόνο με το να "διακινδυνεύσω" να εκθέσω τις πραγματικές μου απόψεις και να πάρω ρίσκο, μπορώ να πάρω ουσιαστική αποδοχή για την ολότητά μου από το περιβάλλον μου.

Οι επαναληπτικές συμπεριφορές που βλέπουμε στον εαυτό μας και τους άλλους μπορεί να μην αποκαλύπτουν πλήρως την ανάγκη που ζητά να εκπληρωθεί. Αν σταματήσουμε να σκεφτούμε τη συμπεριφορά μας και παρατηρήσουμε τη μη αποτελεσματικότητά της, μπορούμε να ξεκινήσουμε να αναγνωρίζουμε από που προέρχεται και να δώσουμε "τροφή" στην ανάγκη μας με μεγαλύτερη φροντίδα ή ίσως να κατανοήσουμε ότι πρόκειται για μια παρελθούσα ανάγκη που δεν έχει νόημα στο παρόν μας.

Ως άσκηση αυτοπαρατήρησης μπορείτε να σκεφτείτε τις εξής ερωτήσεις:

1. Πως παίρνετε αυτό που θέλετε από τον/την σύντροφό σας (την άδεια, προσοχή, στοργή) όταν πιστεύετε ότι η επιθυμία σας δεν θα του/της "καθήσει καλά";

2. Πως παίρνετε αναγνώριση για την εργασία σας όταν οι άνθρωποι γύρω σας είναι πολύ βιαστικοί για να σας δώσουν σημασία;

Διαχείριση Πολώσεων (Polarity Management)

Οι πολώσεις είναι καταστάσεις που είναι συνεχόμενες και χρόνιες και τις οποίες δεν μπορεί κανείς να αποφύγει ή να «λύσει». Το να προσπαθήσει κανείς να τις δει μέσα από την οπτική του παραδοσιακού τρόπου επίλυσης προβλημάτων συνήθως χειροτερεύει την κατάσταση και εντείνει την πόλωση.

Η κατάσταση ως έχει

Το εκπαιδευτικό σύστημα καλλιεργεί το λύσιμο προβλημάτων το οποίο όσο απαραίτητο κι αν είναι, έχει δεσμεύσει την ανθρώπινη νοημοσύνη σε ένα αδιέξοδο τρόπο σκέψης πόλωσης που βασίζεται στο σωστό/λάθος, καλό/κακό, ηθικό/ανήθικο κτλ. Παραδείγματα τέτοιων προβλημάτων είναι τα ακόλουθα:

Γλώσσα: Πως γράφεται η τάδε λέξη; ___

Μαθηματικά: Πόσο κάνει 4+4; ___

Ιστορία: Ποιος ήταν ο πρωθυπουργός της Ελλάδας το 1982; ____

Επιστήμη: Γιατί τα μήλα πέφτουν κάτω; ____

Ηθική: Σύμφωνα με τις 10 εντολές, το να σκοτώνει κανείς είναι: Σωστό ___ Λάθος ___

Τα θετικά αυτού του τρόπου σκέψης είναι ότι:

• Μαθαίνει κανείς τα βασικά στοιχεία της κουλτούρας του και εντάσσεται σε αυτήν
• Εμπειράται την «επιτυχία» και καλούς βαθμούς που τον εισάγουν στο πανεπιστήμιο
• Μπορεί κανείς να κλείσει ένα πρόβλημα και να πάει στο επόμενο. (δηλ. απαντώντας σωστά στην ερώτηση 4+4=8 μπορεί να προχωρήσει και να λύσει το επόμενο πρόβλημα 3*3=?)
• Μαθαίνει κανείς τις βασικές αξίες της κουλτούρας του και τι θεωρεί η κουλτούρα σωστό και λάθος
• Απορρίπτει τον κόσμο των λανθασμένων εναλλακτικών. Αν ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πρωθυπουργός της Ελλάδας το 1982, όλες οι άλλες επιλογές απορρίπτονται ως λανθασμένες.

Τα αρνητικά αυτού του τρόπου σκέψης είναι:

• Δεν μαθαίνει κανείς σημαντικά και ουσιαστικά στοιχεία της κουλτούρας του
• Πολλές πιθανές «επιτυχίες» δεν είναι επιλέξιμες
• Μπορεί κανείς να φτάσει σε αδιέξοδο μη μπορώντας να επιτύχει το κλείσιμο ενός προβλήματος
• Μπορεί κανείς να γίνει ανήθικος
• Μπορεί να κατακλυστεί από τον κόσμο των πιθανών εναλλακτικών μονοπατιών και να γίνει κανείς αναποφάσιστος.

Για να καταλάβει κανείς αν είναι απέναντι σε ένα πρόβλημα ή σε μια πόλωση, μπορεί να βοηθήσει η εξής ερώτηση: «είμαι αντιμέτωπος με ένα πρόβλημα που πρέπει να λύσω, ή με μια πόλωση που πρέπει να διαχειριστώ;» Είναι χαρακτηριστικό για τις πολώσεις ότι μια πόλωση έχει δύο ή περισσότερες σωστές απαντήσεις οι οποίες είναι αλληλοεξαρτώμενες. Παράδειγμα μιας πόλωσης είναι αυτή που εμφανίζεται στην ικανότητα του να μοιράζομαι: πρέπει να δώσω σημασία στις ανάγκες μου αλλά ταυτόχρονα και στις ανάγκες του άλλου ή των άλλων.

Παράδειγμα

Είστε πατέρας 3 παιδιών και έρχονται Χριστούγεννα. Θέλετε να τους πάρετε ένα δώρο. Θα πρέπει να φροντίσετε για τα να τους πάρετε κάτι το οποίο θα είναι μοναδικό για αυτά και θα ανταποκρίνεται στις επιθυμίες τους και τα ενδιαφέροντα τους; Ή μήπως θα πρέπει να δώσετε σημασία στο να δώσετε δώρα ίσης αξίας στα παιδιά σας; Αυτό αντιπροσωπεύει άλλη μια πόλωση στην οποία υπάρχουν δύο σωστές απαντήσεις που είναι αλληλοεξαρτώμενες. Χρειάζεται και να φροντίσουμε για τη μοναδικότητα του κάθε παιδιού και να τα αντιμετωπίσουμε ως ίσα.

Η αναπνοή ως μεταφορά για τις πολώσεις

Δυναμικά – Πως δουλεύουν οι πολώσεις. Αν ακολουθήσετε τη διαδικασία της αναπνοής σας στα 4 τεταρτημόρια του σχήματος θα εμπειραθείτε τη φυσιολογική ροή των πολώσεων.

Α. Εισπνεύστε βαθιά και κρατήστε την αναπνοή σας. Προσέξτε πως στην αρχή αυτό σας κάνει να νιώθετε καλά καθώς λαμβάνεται οξυγόνο.

Β. Καθώς κρατάτε την αναπνοή σας, αρχίζετε γρήγορα να βιώνετε την αρνητική πλευρά της εισπνοής όταν είναι μόνη της (η μια πλευρά της πόλωσης) – έχει αυξηθεί η ποσότητα του διοξειδίου του άνθρακα στον οργανισμό σας. Όσο περισσότερο κρατήσετε την εισπνοή, τόσο περισσότερο «ελκυστική» γίνεται η εκπνοή.

Γ. Καθώς εκπνέετε για να απαλλαγείτε από το διοξείδιο του άνθρακα, νιώθετε πάλι καλά στην αρχή.

Δ. Αν όμως μείνετε για πολύ ώρα σε αυτή την κατάσταση αρχίζετε να νιώθετε την αρνητική πλευρά της «απομονωμένης» εκπνοής – το οξυγόνο δε σας φτάνει.

Εφαρμογή στους οργανισμούς

Η μεταφορά της αναπνοής μπορεί να φαίνεται απλή και προφανής και είναι. Αυτό ακριβώς είναι το πλεονέκτημά της. Αν αντικαταστήσουμε την πόλωση «εισπνοή-εκπνοή» με την πόλωση «συγκεντρωτισμός - αποκέντρωση» που πολύ συχνά εμφανίζεται στους οργανισμούς και στην οποία επενδύονται εκατομμύρια ευρώ μπορούμε να καταλάβουμε την σημασία της. Και οι δύο απαντήσεις είναι σωστές και αλληλοεξαρτώμενες. Δεν είναι δυνατόν να επιλέξουμε μόνο μία εκ των δύο και να έχουμε επιτυχία σε βάθος χρόνου αλλά πρέπει να επενδύσουμε και να κεφαλαιοποιήσουμε και στις δύο.

Εφαρμογή στο coaching

Διάφορες πολώσεις μπορούν να εμφανιστούν σε προσωπικά χαρακτηριστικά. Ας πάρουμε για παράδειγμα κάποιον που βλέπει ότι χάνει ευκαιρίες επειδή είναι πολύ εσωστρεφής. Ο ίδιος λέει ότι θα ήθελε να γίνει πιο εξωστρεφής. Αυτό που βλέπει από τον χάρτη των πολώσεων είναι τα τεταρτημόρια που φαίνονται και στην δίπλα εικόνα.

Με μια περαιτέρω διερεύνηση είναι εύκολο να δει και το θετικό στην κατάσταση που βρίσκεται ήδη. Ούτως ή άλλως έχει βιώσει κάποια στιγμή τη θετική πλευρά αυτού του πόλου και είναι ο λόγος που το έχει επιλέξει. Αν ωστόσο του ζητηθεί η αρνητική πλευρά του αρνητικού πόλου όπως φαίνεται στο σχήμα δίπλα, εκεί μπορεί να είναι ένα τυφλό σημείο και αποτελεί το πιο δύσκολο να δει ο πελάτης. Ο σύμβουλος πρέπει να έχει επίγνωση των πολώσεων στο δικό του χαρακτήρα για να μπορέσει να οδηγήσει τον πελάτη στη μελέτη αυτό που ο Jung ονόμαζε «σκιά», και αποτελεί τα μη αποδεκτά τμήματα της προσωπικότητας. Ο φόβος να περιέξει κανείς τη σκιά του αποτελεί και το ουσιαστικότερο εμπόδιο στην ουσιαστική αλλαγή προς τον επιδιωκώμενο πόλο και είναι η δουλειά που θα πρέπει να γίνει κατά τη διαδικασία του coaching προκειμένου να επιτευχθεί το παράδοξο της αλλαγής.

Βασισμένο στα:
Johnson, Β., (1998). Polarity Management – A Summary Introduction
Maurer, R., (2002). Managing Polarities – An interview with Barry Johnson, Gestalt Review, 6(3):209-219.
Beisser, A. (1970). The paradoxical theory of change. In J. Fagan & I. Shepherd (Eds.), Gestalt Theory Now (pp. 77-80). New York: Harper & Row.

Κοινωνική Συστημική Αλλαγή

Αποφάσισα να γράψω για ένα θέμα για το οποίο δεν γράφω συνήθως. Με ενδιαφέρουν περισσότερο θέματα αλλαγών σε οργανισμούς, ωστόσο μια ευρύτερη κοινωνία όπως έχω ξαναπεί μπορεί να ειδωθεί ως ένα σύστημα το οποίο λειτουργεί με τους δικούς του κανόνες (φανερούς και κρυφούς) και τα δικά του τυφλά σημεία, μειονεκτήματα, πλεονεκτήματα, ισορροπίες κ.ο.κ.

Αφορμή για το άρθρο αυτό είναι η συνέντευξη του Πρωθυπουργού κου. Γεώργιου Παπανδρέου στο CNN στην διάσημη εκπομπή της Christiane Amanpour στο CNN. Τη μεταγραφή της συνέντευξης μπορεί να τη βρει κανείς εδώ ενώ το βίντεο της εκπομπής είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του CNN (χωρίς ελληνικούς υπότιτλους).

Τα κύρια σημεία της συνέντευξης και μια σύντομη κριτική των σημείων αυτών δίνονται παρακάτω:

• Είμαστε έτοιμοι να πάρουμε τα απαραίτητα μέτρα – Σε αυτό το σημείο φαίνεται να έχουμε έρθει απέναντι στις ευθύνες μας, όχι επειδή εμείς ως λαός επιλέξαμε να δούμε τι πάει στραβά σε οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, αλλά επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση παίζει ένα γονεϊκό ρόλο που μας ωθεί να αντιμετωπίσουμε τις ευθύνες των πράξεών μας. Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί το σύνθημα «Δεν κάναμε εμείς την κρίση. Να πληρώσουν αυτοί που φταίνε». Ουσιαστικά σε αυτό το σημείο αντίστασης υπάρχουν δύο σημεία που αξίζουν προσοχή – το ένα είναι η χωριστικότητα με την οποία ξεκινάει το σύνθημα – αυτό της δημιουργίας δύο στρατοπέδων. Το πρόβλημα είναι βαθιά κοινωνικό και μας αφορά όλους από όλα τα κόμματα και τις αντιλήψεις. Επίσης, το δεύτερο σημείο είναι ότι «αυτοί που φταίνε» δεν έχουν τιμωρηθεί μέχρι τώρα για τις συνέπειες των πράξεών τους αλλά και όλοι μας ως λαός φημιζόμαστε για την ατιμωρησία μας – γιατί να τιμωρηθεί ο πολιτικός που κλέβει όταν σε όλα τα στρώματα παρατηρείται η ίδια ατιμωρησία; Ο οδηγός που θα αφήσει το αμάξι του όπου θέλει, που θα κάνει αναστροφή όπου θέλει, που θα πατήσει γκάζι στη θέα του πεζού. Ο πεζός που δε θα περάσει από τις διαβάσεις. Ο έμπορος που θα κάνει καρτέλ με τον ανταγωνιστή. Η αντανάκλαση του κοινωνικού συνόλου φαίνεται και στο άτομο. Όταν υπάρχει ατιμωρησία στο μικρό, θα υπάρχει και στο μεγάλο – δεν μπορεί να είναι αλλιώς τα πράγματα. Και δεν μπορούμε να φωνάζουμε για το ένα και όχι για το άλλο (να φωνάζουμε δηλαδή μόνο για εκείνα στα οποία δεν πλήττεται άμεσα η δική μας εγωκεντρική έννοια του κέρδους). Και ένα ενδιαφέρον άρθρο στο θέμα. 

• Πελατειακές Σχέσεις με τα πολιτικά κόμματα - Ουσιαστικά, οι πελατειακές σχέσεις με τα κόμματα δεν κατακρίνονται αλλά αντίθετα ενισχύονται αφού αποτελούν έναν καθόλα νόμιμο τρόπο εύρεσης εργασίας ή αποφυγής μεταθέσεων και κανονικής στράτευσης. Τα πράγματα είναι “δύσκολα” και έτσι πρέπει να γραφτεί κανείς σε ένα κόμμα για να εξασφαλίσεις το μέλλον σου. Και άπαξ και μπει στο δημόσιο είναι «εξασφαλισμένος». Αυτή την συλλογιστική δεν αναπαράγουμε ως λαός; Αυτό δεν είναι το «ελληνικό όνειρο»;

• Η κρίση ως πρόκληση – Είναι γεγονός ότι κάθε κρίση αποτελεί μια πρόκληση για αλλαγή.
  Ο κος. Παπανδρέου φαίνεται να υπόσχεται ότι θα αλλάξει η κυβέρνηση του τις άσχημες πρακτικές του παρελθόντος. Φαίνεται να επικροτεί η Αμανπουρ την αισιοδοξία, η οποία είναι όντως προϊόν είτε υπερβολικής αυτοπεποίθησης και αναλυτικής σκέψης, είτε προϊόν εφησυχασμού και παραίτησης.

• Περικοπές προϋπολογισμού – αναπροσαρμογή φόρων, συντάξεων και μισθών των δημοσίων υπαλλήλων. Αυτά τα μέτρα όπως μπορεί να καταλάβει κανείς εύκολα είναι ημίμετρα. Και είναι ημίμετρα γιατί δε διορθώνουν τη δομική αλλαγή από την οποία πάσχει το σύστημα αλλά κοιτάνε εύκαιρα να προσφέρουν μείωση των εξόδων της κυβέρνησης. Όσο οι τρύπες του συστήματος παραμένουν, τα χρήματα θα εξαφανίζονται στο ενδιάμεσο. Και αυτό επιπλέον αφήνει τα ίδια δεδομένα ώστε ο επόμενος να μπορεί να συνεχίσει τις πελατειακές πρακτικές. Δε δυναμώνει το σύστημα με το να το κάνει πιο «υγιές» αλλά αντίθετα προσπαθεί με γρήγορα μπαλώματα να βγει από την κατάσταση κρίσης.

• Δημιουργική λογιστική – Δημιουργία καινούριου ανεξάρτητου στατιστικού οργανισμού. Πόσο ανεξάρτητος μπορεί να είναι ένας τέτοιος οργανισμός; Μπορεί να θεμελιωθεί η ουσιαστική ανεξαρτησία των οργανισμών αυτών; Ή θα είναι άλλη μια προέκταση του πελατειακού συστήματος;
  

Γενικά το σημείο στο οποίο φαίνεται να πάσχουμε ως λαός και ως σύστημα είναι η ευθύνη απέναντι στον εαυτό μας και τους άλλους. Από τη μία, έχουμε ευθύνη ο καθένας απέναντι στον εαυτό του να μην ξεπουλάει τη δύναμη του (είτε αυτή λέγεται ψήφος, αξιοπρέπεια, εργασία) προκειμένου να έχει μια ήρεμη, βολική και ήσυχη ζωή και από την άλλη υπάρχει ευθύνη απέντι στο κοινωνικό σύνολο να κάνουμε ότι καλύτερο μπορούμε για να προσφέρουμε και στους άλλους μέσα από την εργασία μας. Η εργασία δεν είναι μια αυτιστική πράξη που γίνεται για να βγάλει κανείς χρήματα αλλά πρέπει να ξανασυνδεθεί με μια ουσιαστική έννοια προσφοράς και δημιουργίας.

Υπενθυμίζω ότι όλες οι ιδέες που παρουσιάζονται εδώ είναι προσωπικές και φέρω αποκλειστικά την ευθύνη για αυτές. Επίσης, δεν εκπροσωπώ κανένα κόμμα και καμιά κομματική θέση και άποψη. Αν κάποιος διαβάζει κάτι διαφορετικό του προτείνω να αναλογιστεί το πώς «ακούει»…

Ένα mind-map με τις ιδέες που παρουσιάστηκαν στην συνέντευξη από τον κο. Παπανδρέου και συνδεδεμένο υλικό μπορεί να δει κανείς παρακάτω (εργαλείο Debategraph):